Aristophanes Clouds 804

Δίκαιος Λόγος

χώρει δευρί, δεῖξον σαυτὸν

τοῖσι θεαταῖς, καίπερ θρασὺς ὤν.

890

Ἄδικος Λόγος

ἴθʼ ὅποι χρῄζεις. πολὺ γὰρ μᾶλλόν ʼς

ἐν τοῖς πολλοῖσι λέγων ἀπολῶ.

Δίκαιος Λόγος

ἀπολεῖς σύ; τίς ὤν;

Ἄδικος Λόγος

λόγος.

Δίκαιος Λόγος

ἥττων γʼ ὤν.

Ἄδικος Λόγος

ἀλλά σε νικῶ τὸν ἐμοῦ κρείττω

φάσκοντʼ εἶναι.

895

Δίκαιος Λόγος

τί σοφὸν ποιῶν;

Ἄδικος Λόγος

γνώμας καινὰς ἐξευρίσκων.

Δίκαιος Λόγος

ταῦτα γὰρ ἀνθεῖ διὰ τουτουσὶ

τοὺς ἀνοήτους.

Ἄδικος Λόγος

οὔκ, ἀλλὰ σοφούς.

Δίκαιος Λόγος

ἀπολῶ σε κακῶς.

Ἄδικος Λόγος

εἰπὲ τί ποιῶν;

900

Δίκαιος Λόγος

τὰ δίκαια λέγων.

Ἄδικος Λόγος

ἀλλʼ ἀνατρέψω γʼ αὔτʼ ἀντιλέγων·

οὐδὲ γὰρ εἶναι πάνυ φημὶ δίκην.

Δίκαιος Λόγος

οὐκ εἶναι φῄς;

Ἄδικος Λόγος

φέρε γὰρ ποῦ ʼστιν;

Δίκαιος Λόγος

παρὰ τοῖσι θεοῖς.

Ἄδικος Λόγος

πῶς δῆτα δίκης οὔσης ὁ Ζεὺς

οὐκ ἀπόλωλεν τὸν πατέρʼ αὑτοῦ

905

δήσας;

Δίκαιος Λόγος

αἰβοῖ τουτὶ καὶ δὴ

χωρεῖ τὸ κακόν· δότε μοι λεκάνην.

Ἄδικος Λόγος

τυφογέρων εἶ κἀνάρμοστος.

Δίκαιος Λόγος

καταπύγων εἶ κἀναίσχυντος.

Ἄδικος Λόγος

ῥόδα μʼ εἴρηκας.

910

Δίκαιος Λόγος

καὶ βωμολόχος.

Ἄδικος Λόγος

κρίνεσι στεφανοῖς.

Δίκαιος Λόγος

καὶ πατραλοίας.

Ἄδικος Λόγος

χρυσῷ πάττων μʼ οὐ γιγνώσκεις.

Δίκαιος Λόγος

οὐ δῆτα πρὸ τοῦ γʼ, ἀλλὰ μολύβδῳ.

Ἄδικος Λόγος

νῦν δέ γε κόσμος τοῦτʼ ἐστὶν ἐμοί.

Δίκαιος Λόγος

θρασὺς εἶ πολλοῦ.

915

Ἄδικος Λόγος

σὺ δέ γʼ ἀρχαῖος.

Δίκαιος Λόγος

διὰ σὲ δὲ φοιτᾶν

οὐδεὶς ἐθέλει τῶν μειρακίων·

καὶ γνωσθήσει ποτʼ Ἀθηναίοις

οἶα διδάσκεις τοὺς ἀνοήτους.

Ἄδικος Λόγος

αὐχμεῖς αἰσχρῶς.

920

Δίκαιος Λόγος

σὺ δέ γʼ εὖ πράττεις.

καίτοι πρότερόν γʼ ἐπτώχευες,

Τήλεφος εἶναι Μυσὸς φάσκων,

ἐκ πηριδίου

γνώμας τρώγων Πανδελετείους.

Ἄδικος Λόγος

ὤμοι σοφίας —

925

Δίκαιος Λόγος

ὤμοι μανίας —

Ἄδικος Λόγος

ἧς ἐμνήσθης —

Δίκαιος Λόγος

τῆς σῆς, πόλεώς θʼ ἥτις σε τρέφει

λυμαινόμενον τοῖς μειρακίοις.

Ἄδικος Λόγος

οὐχὶ διδάξεις τοῦτον Κρόνος ὤν.

Δίκαιος Λόγος

εἴπερ γʼ αὐτὸν σωθῆναι χρὴ

930

καὶ μὴ λαλιὰν μόνον ἀσκῆσαι.

Ἄδικος Λόγος

δεῦρʼ ἴθι, τοῦτον δʼ ἔα μαίνεσθαι.

Δίκαιος Λόγος

κλαύσει, τὴν χεῖρʼ ἢν ἐπιβάλλῃς.

Χορός

παύσασθε μάχης καὶ λοιδορίας.

ἀλλʼ ἐπίδειξαι σύ τε τοὺς προτέρους

935

ἅττʼ ἐδίδασκες, σύ τε τὴν καινὴν

παίδευσιν, ὅπως ἂν ἀκούσας σφῷν

ἀντιλεγόντοιν κρίνας φοιτᾷ.

Δίκαιος Λόγος

δρᾶν ταῦτʼ ἐθέλω.

Ἄδικος Λόγος

κἄγωγʼ ἐθέλω.

Χορός

φέρε δὴ πότερος λέξει πρότερος;

940

Ἄδικος Λόγος

τούτῳ δώσω·

κᾆτʼ ἐκ τούτων ὧν ἂν λέξῃ

ῥηματίοισιν καινοῖς αὐτὸν

καὶ διανοίαις κατατοξεύσω.

τὸ τελευταῖον δʼ, ἢν ἀναγρύζῃ,

945

τὸ πρόσωπον ἅπαν καὶ τὠφθαλμὼ

κεντούμενος ὥσπερ ὑπʼ ἀνθρηνῶν

ὑπὸ τῶν γνωμῶν ἀπολεῖται.

Χορός

νῦν δείξετον τὼ πισύνω τοῖς περιδεξίοισι

λόγοισι καὶ φροντίσι καὶ γνωμοτύποις μερίμναις,

950

ὁπότερος αὐτοῖν λέγων ἀμείνων φανήσεται.

νῦν γὰρ ἅπας ἐνθάδε κίνδυνος ἀνεῖται σοφίας,

955

ἧς πέρι τοῖς ἐμοῖς φίλοις ἐστὶν ἀγὼν μέγιστος.

Χορός

ἀλλʼ ὦ πολλοῖς τοὺς πρεσβυτέρους ἤθεσι χρηστοῖς στεφανώσας,

ῥῆξον φωνὴν ᾗτινι χαίρεις, καὶ τὴν σαυτοῦ φύσιν εἰπέ.

960

Δίκαιος Λόγος

λέξω τοίνυν τὴν ἀρχαίαν παιδείαν ὡς διέκειτο,

ὅτʼ ἐγὼ τὰ δίκαια λέγων ἤνθουν καὶ σωφροσύνη ʼνενόμιστο.

πρῶτον μὲν ἔδει παιδὸς φωνὴν γρύξαντος μηδὲν ἀκοῦσαι·

εἶτα βαδίζειν ἐν ταῖσιν ὁδοῖς εὐτάκτως ἐς κιθαριστοῦ

τοὺς κωμήτας γυμνοὺς ἁθρόους, κεἰ κριμνώδη κατανείφοι.

965

εἶτʼ αὖ προμαθεῖν ᾆσμʼ ἐδίδασκεν τὼ μηρὼ μὴ ξυνέχοντας,

ἢ Παλλάδα περσέπολιν δεινὰν ἢ τηλέπορόν τι βόαμα,

ἐντειναμένους τὴν ἁρμονίαν, ἣν οἱ πατέρες παρέδωκαν.

εἰ δέ τις αὐτῶν βωμολοχεύσαιτʼ ἢ κάμψειέν τινα καμπήν,

οἵας οἱ νῦν τὰς κατὰ Φρῦνιν ταύτας τὰς δυσκολοκάμπτους,

970

ἐπετρίβετο τυπτόμενος πολλὰς ὡς τὰς Μούσας ἀφανίζων.

ἐν παιδοτρίβου δὲ καθίζοντας τὸν μηρὸν ἔδει προβαλέσθαι

τοὺς παῖδας, ὅπως τοῖς ἔξωθεν μηδὲν δείξειαν ἀπηνές·

εἶτʼ αὖ πάλιν αὖθις ἀνιστάμενον συμψῆσαι, καὶ προνοεῖσθαι

975

εἴδωλον τοῖσιν ἐρασταῖσιν τῆς ἥβης μὴ καταλείπειν.

ἠλείψατο δʼ ἂν τοὐμφαλοῦ οὐδεὶς παῖς ὑπένερθεν τότʼ ἄν, ὥστε

τοῖς αἰδοίοισι δρόσος καὶ χνοῦς ὥσπερ μήλοισιν ἐπήνθει·

οὐδʼ ἂν μαλακὴν φυρασάμενος τὴν φωνὴν πρὸς τὸν ἐραστὴν

αὐτὸς ἑαυτὸν προαγωγεύων τοῖς ὀφθαλμοῖς ἐβάδιζεν,

980

οὐδʼ ἀνελέσθαι δειπνοῦντʼ ἐξῆν καὶ κεφάλαιον ῥαφανῖδος,

οὐδʼ ἄννηθον τῶν πρεσβυτέρων ἁρπάζειν οὐδὲ σέλινον,

οὐδʼ ὀψοφαγεῖν οὐδὲ κιχλίζειν οὐδʼ ἴσχειν τὼ πόδʼ ἐναλλάξ.

Ἄδικος Λόγος

ἀρχαῖά γε καὶ Διιπολιώδη καὶ τεττίγων ἀνάμεστα

καὶ Κηκείδου καὶ Βουφονίων.

985

Δίκαιος Λόγος

ἀλλʼ οὖν ταῦτʼ ἐστὶν ἐκεῖνα,

ἐξ ὧν ἄνδρας Μαραθωνομάχας ἡμὴ παίδευσις ἔθρεψεν.

σὺ δὲ τοὺς νῦν εὐθὺς ἐν ἱματίοισι διδάσκεις ἐντετυλίχθαι·

ὥστε μʼ ἀπάγχεσθʼ, ὅταν ὀρχεῖσθαι Παναθηναίοις δέον αὐτοὺς

τὴν ἀσπίδα τῆς κωλῆς προέχων ἀμελῇ τῆς Τριτογενείας.

πρὸς ταῦτʼ ὦ μειράκιον θαρρῶν ἐμὲ τὸν κρείττω λόγον αἱροῦ·

990

κἀπιστήσει μισεῖν ἀγορὰν καὶ βαλανείων ἀπέχεσθαι,

καὶ τοῖς αἰσχροῖς αἰσχύνεσθαι, κἂν σκώπτῃ τίς σε φλέγεσθαι·

καὶ τῶν θάκων τοῖς πρεσβυτέροις ὑπανίστασθαι προσιοῦσιν,

καὶ μὴ περὶ τοὺς σαυτοῦ γονέας σκαιουργεῖν, ἄλλο τε μηδὲν

αἰσχρὸν ποιεῖν, ὅτι τῆς αἰδοῦς μέλλεις τἄγαλμʼ ἀναπλάττειν·

995

μηδʼ εἰς ὀρχηστρίδος εἰσᾴττειν, ἵνα μὴ πρὸς ταῦτα κεχηνὼς

μήλῳ βληθεὶς ὑπὸ πορνιδίου τῆς εὐκλείας ἀποθραυσθῇς·

μηδʼ ἀντειπεῖν τῷ πατρὶ μηδέν, μηδʼ Ἰαπετὸν καλέσαντα

μνησικακῆσαι τὴν ἡλικίαν ἐξ ἧς ἐνεοττοτροφήθης.

Ἄδικος Λόγος

εἰ ταῦτʼ ὦ μειράκιον πείσει τούτῳ, νὴ τὸν Διόνυσον

1000

τοῖς Ἱπποκράτους υἱέσιν εἴξεις καὶ σε καλοῦσι βλιτομάμμαν.

Δίκαιος Λόγος

ἀλλʼ οὖν λιπαρός γε καὶ εὐανθὴς ἐν γυμνασίοις διατρίψεις,

οὐ στωμύλλων κατὰ τὴν ἀγορὰν τριβολεκτράπελʼ οἷάπερ οἱ νῦν,

οὐδʼ ἑλκόμενος περὶ πραγματίου γλισχραντιλογεξεπιτρίπτου·

ἀλλʼ εἰς Ἀκαδήμειαν κατιὼν ὑπὸ ταῖς μορίαις ἀποθρέξει

1005

στεφανωσάμενος καλάμῳ λευκῷ μετὰ σώφρονος ἡλικιώτου,

μίλακος ὄζων καὶ ἀπραγμοσύνης καὶ λεύκης φυλλοβολούσης,

ἦρος ἐν ὥρᾳ χαίρων, ὁπόταν πλάτανος πτελέᾳ ψιθυρίζῃ.

Δίκαιος Λόγος

ἢν ταῦτα ποιῇς ἁγὼ φράζω,

καὶ πρὸς τούτοις προσέχῃς τὸν νοῦν,

1010

ἕξεις ἀεὶ

στῆθος λιπαρόν, χροιὰν λαμπράν,

ὤμους μεγάλους, γλῶτταν βαιάν,

πυγὴν μεγάλην, πόσθην μικράν.

ἢν δʼ ἅπερ οἱ νῦν ἐπιτηδεύῃς,

1015

πρῶτα μὲν ἕξεις

χροιὰν ὠχράν, ὤμους μικρούς,

στῆθος λεπτόν, γλῶτταν μεγάλην,

πυγὴν μικράν, κωλῆν μεγάλην,

ψήφισμα μακρόν, καὶ σʼ ἀναπείσει

1020

τὸ μὲν αἰσχρὸν ἅπαν καλὸν ἡγεῖσθαι,

τὸ καλὸν δʼ αἰσχρόν·

καὶ πρὸς τούτοις τῆς Ἀντιμάχου

καταπυγοσύνης ἀναπλήσει.

Χορός

ὦ καλλίπυργον σοφίαν κλεινοτάτην ἐπασκῶν,

ὡς ἡδύ σου τοῖσι λόγοις σῶφρον ἔπεστιν ἄνθος.

1025

†εὐδαίμονες δʼ ἦσαν ἄρʼ οἱ ζῶντες τότʼ ἐπὶ

τῶν προτέρων†· πρὸς τάδε σʼ ὦ κομψοπρεπῆ μοῦσαν ἔχων,

1030

δεῖ σε λέγειν τι καινόν, ὡς ηὐδοκίμηκεν ἁνήρ.

Χορός

δεινῶν δέ σοι βουλευμάτων ἔοικε δεῖν πρὸς αὐτόν,

εἴπερ τὸν ἄνδρʼ ὑπερβαλεῖ καὶ μὴ γέλωτʼ ὀφλήσεις.

1035

Ἄδικος Λόγος

καὶ μὴν πάλαι γʼ ἐπνιγόμην τὰ σπλάγχνα κἀπεθύμουν

ἅπαντα ταῦτʼ ἐναντίαις γνώμαισι συνταράξαι.

ἐγὼ γὰρ ἥττων μὲν λόγος διʼ αὐτὸ τοῦτʼ ἐκλήθην

ἐν τοῖσι φροντισταῖσιν, ὅτι πρώτιστος ἐπενόησα

τοῖσιν νόμοις καὶ ταῖς δίκαις τἀναντίʼ ἀντιλέξαι.

1040

καὶ τοῦτο πλεῖν ἢ μυρίων ἔστʼ ἄξιον στατήρων,

αἱρούμενον τοὺς ἥττονας λόγους ἔπειτα νικᾶν.

σκέψαι δὲ τὴν παίδευσιν ᾗ πέποιθεν ὡς ἐλέγξω,

ὅστις σε θερμῷ φησι λοῦσθαι πρῶτον οὐκ ἐάσειν.

καίτοι τίνα γνώμην ἔχων ψέγεις τὰ θερμὰ λουτρά;

1045

Δίκαιος Λόγος

ὁτιὴ κάκιστόν ἐστι καὶ δειλὸν ποιεῖ τὸν ἄνδρα.

Ἄδικος Λόγος

ἐπίσχες· εὐθὺς γάρ σʼ ἔχω μέσον λαβὼν ἄφυκτον.

καί μοι φράσον, τῶν τοῦ Διὸς παίδων τίνʼ ἄνδρʼ ἄριστον

ψυχὴν νομίζεις, εἰπέ, καὶ πλείστους πόνους πονῆσαι.

Δίκαιος Λόγος

ἐγὼ μὲν οὐδένʼ Ἡρακλέους βελτίονʼ ἄνδρα κρίνω.

1050

Ἄδικος Λόγος

ποῦ ψυχρὰ δῆτα πώποτʼ εἶδες Ἡράκλεια λουτρά;

καίτοι τίς ἀνδρειότερος ἦν;

Δίκαιος Λόγος

ταῦτʼ ἐστὶ ταῦτʼ ἐκεῖνα,

ἃ τῶν νεανίσκων ἀεὶ διʼ ἡμέρας λαλούντων

πλῆρες τὸ βαλανεῖον ποιεῖ, κενὰς δὲ τὰς παλαίστρας.

Ἄδικος Λόγος

εἶτʼ ἐν ἀγορᾷ τὴν διατριβὴν ψέγεις· ἐγὼ δʼ ἐπαινῶ.

1055

εἰ γὰρ πονηρὸν ἦν, Ὅμηρος οὐδέποτʼ ἂν ἐποίει

τὸν Νέστορʼ ἀγορητὴν ἂν οὐδὲ τοὺς σοφοὺς ἅπαντας.

ἄνειμι δῆτʼ ἐντεῦθεν ἐς τὴν γλῶτταν, ἣν ὁδὶ μὲν

οὔ φησι χρῆναι τοὺς νέους ἀσκεῖν, ἐγὼ δέ φημι.

καὶ σωφρονεῖν αὖ φησι χρῆναι· δύο κακὼ μεγίστω.

1060

ἐπεὶ σὺ διὰ τὸ σωφρονεῖν τῷ πώποτʼ εἶδες ἤδη

ἀγαθάν τι γενόμενον, φράσον, καί μʼ ἐξέλεγξον εἰπών.

Δίκαιος Λόγος

πολλοῖς. ὁ γοῦν Πηλεὺς ἔλαβε διὰ τοῦτο τὴν μάχαιραν.

Ἄδικος Λόγος

μάχαιραν; ἀστεῖόν γε κέρδος ἔλαβεν ὁ κακοδαίμων.

Ὑπέρβολος δʼ οὑκ τῶν λύχνων πλεῖν ἢ τάλαντα πολλὰ

1065

εἴληφε διὰ πονηρίαν, ἀλλʼ οὐ μὰ Δίʼ οὐ μάχαιραν.

Δίκαιος Λόγος

καὶ τὴν Θέτιν γʼ ἔγημε διὰ τὸ σωφρονεῖν ὁ Πηλεύς.

Ἄδικος Λόγος

κᾆτʼ ἀπολιποῦσά γʼ αὐτὸν ᾤχετʼ· οὐ γὰρ ἦν ὑβριστὴς

οὐδʼ ἡδὺς ἐν τοῖς στρώμασιν τὴν νύκτα παννυχίζειν·

γυνὴ δὲ σιναμωρουμένη χαίρει· σὺ δʼ εἶ Κρόνιππος.

1070

σκέψαι γὰρ ὦ μειράκιον ἐν τῷ σωφρονεῖν ἅπαντα

ἅνεστιν, ἡδονῶν θʼ ὅσων μέλλεις ἀποστερεῖσθαι,

παίδων γυναικῶν κοττάβων ὄψων πότων κιχλισμῶν.

καίτοι τί σοι ζῆν ἄξιον, τούτων ἐὰν στερηθῇς;

εἶεν. πάρειμʼ ἐντεῦθεν ἐς τὰς τῆς φύσεως ἀνάγκας.

1075

ἥμαρτες, ἠράσθης, ἐμοίχευσάς τι, κᾆτʼ ἐλήφθης·

ἀπόλωλας· ἀδύνατος γὰρ εἶ λέγειν. ἐμοὶ δʼ ὁμιλῶν

χρῶ τῇ φύσει, σκίρτα, γέλα, νόμιζε μηδὲν αἰσχρόν.

μοιχὸς γὰρ ἢν τύχῃς ἁλούς, τάδʼ ἀντερεῖς πρὸς αὐτόν,

ὡς οὐδὲν ἠδίκηκας· εἶτʼ ἐς τὸν Δίʼ ἐπανενεγκεῖν,

1080

κἀκεῖνος ὡς ἥττων ἔρωτός ἐστι καὶ γυναικῶν·

καίτοι σὺ θνητὸς ὢν θεοῦ πῶς μεῖζον ἂν δύναιο;

Δίκαιος Λόγος

τί δʼ ἢν ῥαφανιδωθῇ πιθόμενός σοι τέφρᾳ τε τιλθῇ,

ἕξει τινὰ γνώμην λέγειν τὸ μὴ εὐρύπρωκτος εἶναι;

Ἄδικος Λόγος

ἢν δʼ εὐρύπρωκτος ᾖ, τί πείσεται κακόν;

1085

Δίκαιος Λόγος

τί μὲν οὖν ἂν ἔτι μεῖζον πάθοι τούτου ποτέ;

Ἄδικος Λόγος

τί δῆτʼ ἐρεῖς, ἢν τοῦτο νικηθῇς ἐμοῦ;

Δίκαιος Λόγος

σιγήσομαι. τί δʼ ἄλλο;

Ἄδικος Λόγος

φέρε δή μοι φράσον·

συνηγοροῦσιν ἐκ τίνων;

Δίκαιος Λόγος

ἐξ εὐρυπρώκτων.

1090

Ἄδικος Λόγος

πείθομαι.

τί δαί; τραγῳδοῦσʼ ἐκ τίνων;

Δίκαιος Λόγος

ἐξ εὐρυπρώκτων.

Ἄδικος Λόγος

εὖ λέγεις.

δημηγοροῦσι δʼ ἐκ τίνων;

Δίκαιος Λόγος

ἐξ εὐρυπρώκτων.

Ἄδικος Λόγος

ἆρα δῆτʼ

ἔγνωκας ὡς οὐδὲν λέγεις;

1095

καὶ τῶν θεατῶν ὁπότεροι

πλείους σκόπει.

Δίκαιος Λόγος

καὶ δὴ σκοπῶ.

Ἄδικος Λόγος

τί δῆθʼ ὁρᾷς;

Δίκαιος Λόγος

πολὺ πλείονας νὴ τοὺς θεοὺς

τοὺς εὐρυπρώκτους· τουτονὶ

γοῦν οἶδʼ ἐγὼ κἀκεινονὶ

1100

καὶ τὸν κομήτην τουτονί.

Ἄδικος Λόγος

τί δῆτʼ ἐρεῖς;

Δίκαιος Λόγος

ἡττήμεθʼ· ὦ κινούμενοι

πρὸς τῶν θεῶν δέξασθέ μου

θοἰμάτιον, ὡς

ἐξαυτομολῶ πρὸς ὑμᾶς.