Χορός
— ἔα ἔα·
815
ἆρʼ ἐς τὸν αὐτὸν πίτυλον ἥκομεν φόβου,
γέροντες, οἷον φάσμʼ ὑπὲρ δόμων ὁρῶ;
— φυγῇ φυγῇ
νωθὲς πέδαιρε κῶλον, ἐκποδὼν ἔλα.
— ὦναξ Παιάν,
820
ἀπότροπος γένοιό μοι πημάτων.
Ἶρις
θαρσεῖτε Νυκτὸς τήνδʼ ὁρῶντες ἔκγονον
Λύσσαν, γέροντες, κἀμὲ τὴν θεῶν λάτριν
Ἶριν· πόλει γὰρ οὐδὲν ἥκομεν βλάβος,
ἑνὸς δʼ ἐπʼ ἀνδρὸς σῶμα συστρατεύομεν,
825
ὅν φασιν εἶναι Ζηνὸς Ἀλκμήνης τʼ ἄπο.
πρὶν μὲν γὰρ ἄθλους ἐκτελευτῆσαι πικρούς,
τὸ χρή νιν ἐξέσῳζεν, οὐδʼ εἴα πατὴρ
Ζεύς νιν κακῶς δρᾶν οὔτʼ ἔμʼ οὔθʼ Ἥραν ποτέ·
ἐπεὶ δὲ μόχθους διεπέρασʼ Εὐρυσθέως,
830
Ἥρα προσάψαι καινὸν αἷμʼ αὐτῷ θέλει
παῖδας κατακτείναντι, συνθέλω δʼ ἐγώ.
ἀλλʼ εἶʼ, ἄτεγκτον συλλαβοῦσα καρδίαν,
Νυκτὸς κελαινῆς ἀνυμέναιε παρθένε,
μανίας τʼ ἐπʼ ἀνδρὶ τῷδε καὶ παιδοκτόνους
835
φρενῶν ταραγμοὺς καὶ ποδῶν σκιρτήματα
ἔλαυνε, κίνει, φόνιον ἐξίει κάλων,
ὡς ἂν πορεύσας διʼ Ἀχερούσιον πόρον
τὸν καλλίπαιδα στέφανον αὐθέντῃ φόνῳ
γνῷ μὲν τὸν Ἥρας οἷός ἐστʼ αὐτῷ χόλος,
840
μάθῃ δὲ τὸν ἐμόν· ἢ θεοὶ μὲν οὐδαμοῦ,
τὰ θνητὰ δʼ ἔσται μεγάλα, μὴ δόντος δίκην.
Λύσσα
ἐξ εὐγενοῦς μὲν πατρὸς ἔκ τε μητέρος
πέφυκα, Νυκτὸς Οὐρανοῦ τʼ ἀφʼ αἵματος·
τιμάς τʼ ἔχω τάσδʼ οὐκ ἀγασθῆναι φίλοις
845
οὐδʼ ἥδομαι φοιτῶσʼ ἐπʼ ἀνθρώπων φίλους,
παραινέσαι δέ, πρὶν σφαλεῖσαν εἰσιδεῖν,
Ἥρᾳ θέλω σοί τʼ, ἢν πίθησθʼ ἐμοῖς λόγοις.
ἀνὴρ ὅδʼ οὐκ ἄσημος οὔτʼ ἐπὶ χθονὶ
οὔτʼ ἐν θεοῖσιν, οὗ σύ μʼ ἐσπέμπεις δόμους·
850
ἄβατον δὲ χώραν καὶ θάλασσαν ἀγρίαν
ἐξημερώσας, θεῶν ἀνέστησεν μόνος
τιμὰς πιτνούσας ἀνοσίων ἀνδρῶν ὕπο·
σοί τʼ οὐ παραινῶ μεγάλα βούλεσθαι κακά.
Ἶρις
μὴ σὺ νουθέτει τά θʼ Ἥρας κἀμὰ μηχανήματα.
855
Λύσσα
ἐς τὸ λῷον ἐμβιβάζω σʼ ἴχνος ἀντὶ τοῦ κακοῦ.
Ἶρις
οὐχὶ σωφρονεῖν γʼ ἔπεμψε δεῦρό σʼ ἡ Διὸς δάμαρ.
Λύσσα
Ἥλιον μαρτυρόμεσθα δρῶσʼ ἃ δρᾶν οὐ βούλομαι.
εἰ δὲ δή μʼ Ἥρᾳ θʼ ὑπουργεῖν σοί τʼ ἀναγκαίως ἔχει
τάχος ἐπιρροίβδην θʼ ὁμαρτεῖν ὡς κυνηγέτῃ κύνας,
860
εἶμί γʼ· οὔτε πόντος οὕτως κύμασιν στένων λάβρως
οὔτε γῆς σεισμὸς κεραυνοῦ τʼ οἶστρος ὠδῖνας πνέων,
οἷʼ ἐγὼ στάδια δραμοῦμαι στέρνον εἰς Ἡρακλέους·
καὶ καταρρήξω μέλαθρα καὶ δόμους ἐπεμβαλῶ,
τέκνʼ ἀποκτείνασα πρῶτον· ὁ δὲ κανὼν οὐκ εἴσεται
865
παῖδας οὓς ἔτικτʼ ἐναίρων, πρὶν ἂν ἐμὰς λύσσας ἀφῇ.
ἢν ἰδού· καὶ δὴ τινάσσει κρᾶτα βαλβίδων ἄπο
καὶ διαστρόφους ἑλίσσει σῖγα γοργωποὺς κόρας.
ἀμπνοὰς δʼ οὐ σωφρονίζει, ταῦρος ὣς ἐς ἐμβολὴν
δεινός· μυκᾶται δὲ Κῆρας ἀνακαλῶν τὰς Ταρτάρου.
870
τάχα σʼ ἐγὼ μᾶλλον χορεύσω καὶ καταυλήσω φόβῳ.
στεῖχʼ ἐς Οὔλυμπον πεδαίρουσʼ, Ἶρι, γενναῖον πόδα·
ἐς δόμους δʼ ἡμεῖς ἄφαντοι δυσόμεσθʼ Ἡρακλέους.
Χορός
—ὀτοτοτοτοτοῖ, στέναξον· ἀποκείρεται
875
σὸν ἄνθος πόλεος, ὁ Διὸς ἔκγονος·
μέλεος Ἑλλάς, ἃ τὸν εὐεργέταν
ἀποβαλεῖς, ὀλεῖς μανίαισιν Λύσσας
χορευθέντʼ ἐναύλοις.
—βέβακεν ἐν δίφροισιν ἁ πολύστονος,
880
ἅρμασι δʼ ἐνδίδωσι
κέντρον ὡς ἐπὶ λώβᾳ
Νυκτὸς Γοργὼν ἑκατογκεφάλοις
ὄφεων ἰαχήμασι, Λύσσα μαρμαρωπός.
—ταχὺ τὸν εὐτυχῆ μετέβαλεν δαίμων,
885
ταχὺ δὲ πρὸς πατρὸς τέκνʼ ἐκπνεύσεται.
Ἀμφιτρύων
ἰώ μοι μέλεος.
Χορός
—ἰὼ Ζεῦ, τὸ σὸν γένος ἄγονον αὐτίκα
λυσσάδες ὠμοβρῶτες ἄδικοι Ποιναὶ
κακοῖσιν ἐκπετάσουσιν.
890
Ἀμφιτρύων
ἰὼ στέγαι.
Χορός
—κατάρχεται χόρευμα τυμπάνων ἄτερ,
οὐ βρομίῳ κεχαρισμένα θύρσῳ
Ἀμφιτρύων
ἰὼ δόμοι.
Χορός
πρὸς αἵματʼ, οὐχὶ τᾶς Διονυσιάδος
βοτρύων ἐπὶ χεύμασι λοιβᾶς.
895
Ἀμφιτρύων
φυγῇ, τέκνʼ, ἐξορμᾶτε.
Χορός
—δάιον τόδε
δάιον μέλος ἐπαυλεῖται.
κυναγετεῖ τέκνων διωγμόν· οὔποτʼ ἄκραντα δόμοισι
Λύσσα βακχεύσει.
Ἀμφιτρύων
αἰαῖ κακῶν.
900
Χορός
—αἰαῖ δῆτα τὸν γεραιὸν ὡς στένω
πατέρα τάν τε παιδοτρόφον,
ᾇ μάταν
τέκεα γεννᾶται.
—ἰδοὺ ἰδού,
θύελλα σείει δῶμα, συμπίπτει στέγη.
905
Ἡρακλῆς
ἢ ἤ· τί δρᾷς, ὦ Διὸς παῖ, μελάθρῳ;
τάραγμα ταρτάρειον, ὡς ἐπʼ Ἐγκελάδῳ ποτέ, Παλλάς,
ἐς δόμους πέμπεις.
Ἄγγελος
ὦ λευκὰ γήρᾳ σώματʼ
910
Χορός
ἀνακαλεῖς με τίνα
βοάν;
Ἄγγελος
ἄλαστα τἀν δόμοισι.
Χορός
μάντιν οὐχ
ἕτερον ἄξομαι.
Ἄγγελος
τεθνᾶσι παῖδες.
Χορός
αἰαῖ.
Ἄγγελος
στενάζεθʼ, ὡς στενακτά.
Χορός
δάιοι φόνοι,
δάιοι δὲ τοκέων χέρες· ὤ.
915
Ἄγγελος
οὐκ ἄν τις εἴποι μᾶλλον ἢ πεπόνθαμεν.
Χορός
πῶς παισὶ στενακτὰν ἄταν ἄταν
πατέρος ἀμφαίνεις;
λέγε, τίνα τρόπον ἔσυτο θεόθεν ἐπὶ
μέλαθρα κακὰ τάδε,
920
τλήμονάς τε παίδων τύχας;
Ἄγγελος
ἱερὰ μὲν ἦν πάροιθεν ἐσχάρας Διὸς
καθάρσιʼ οἴκων, γῆς ἄνακτʼ ἐπεὶ κτανὼν
ἐξέβαλε τῶνδε δωμάτων Ἡρακλέης·
χορὸς δὲ καλλίμορφος εἱστήκει τέκνων
925
πατήρ τε Μεγάρα τʼ· ἐν κύκλῳ δʼ ἤδη κανοῦν
εἵλικτο βωμοῦ, φθέγμα δʼ ὅσιον εἴχομεν.
μέλλων δὲ δαλὸν χειρὶ δεξιᾷ φέρειν,
ἐς χέρνιβʼ ὡς βάψειεν, Ἀλκμήνης τόκος
ἔστη σιωπῇ. καὶ χρονίζοντος πατρὸς
930
παῖδες προσέσχον ὄμμʼ· ὁ δʼ οὐκέθʼ αὑτὸς ἦν,
ἀλλʼ ἐν στροφαῖσιν ὀμμάτων ἐφθαρμένος
ῥίζας τʼ ἐν ὄσσοις αἱματῶπας ἐκβαλὼν
ἀφρὸν κατέσταζʼ εὐτρίχου γενειάδος.
ἔλεξε δʼ ἅμα γέλωτι παραπεπληγμένῳ·
935
Πάτερ, τί θύω πρὶν κτανεῖν Εὐρυσθέα
καθάρσιον πῦρ, καὶ πόνους διπλοῦς ἔχω;
ἔργον μιᾶς μοι χειρὸς εὖ θέσθαι τάδε·
ὅταν δʼ ἐνέγκω δεῦρο κρᾶτʼ Εὐρυσθέως,
ἐπὶ τοῖσι νῦν θανοῦσιν ἁγνιῶ χέρας.
940
ἐκχεῖτε πηγάς, ῥίπτετʼ ἐκ χειρῶν κανᾶ.
τίς μοι δίδωσι τόξα; τίς
δʼ ὅπλον χερός;
πρὸς τὰς Μυκήνας εἶμι· λάζυσθαι χρεὼν
μοχλοὺς δικέλλας θʼ, ὥστε Κυκλώπων βάθρα
φοίνικι κανόνι καὶ τύκοις ἡρμοσμένα
945
στρεπτῷ σιδήρῳ συντριαινῶσαι πάλιν.
αὐτοῦ δὲ βαίνων ἅρματʼ οὐκ ἔχων ἔχειν
ἔφασκε, δίφρου δʼ εἰσέβαινεν ἄντυγας
κἄθεινε, κέντρον δῆθεν ὡς ἔχων, χερί.
διπλοῦς δʼ ὀπαδοῖς ἦν γέλως φόβος θʼ ὁμοῦ.
950
καί τις τόδʼ εἶπεν, ἄλλος εἰς ἄλλον δρακών·
Παίζει πρὸς ἡμᾶς δεσπότης ἢ μαίνεται;
ὁ δʼ εἷρπʼ ἄνω τε καὶ κάτω κατὰ στέγας,
μέσον δʼ ἐς ἀνδρῶνʼ ἐσπεσὼν Νίσου πόλιν
ἥκειν ἔφασκε· δωμάτων τʼ ἔσω βεβώς,
955
κλιθεὶς ἐς οὖδας, ὡς ἔχει, σκευάζεται
θοίνην. διελθὼν δʼ ὡς βραχὺν χρόνον μονῆς
Ἰσθμοῦ ναπαίας ἔλεγε προσβαίνειν πλάκας.
κἀνταῦθα γυμνὸν σῶμα θεὶς πορπαμάτων,
πρὸς οὐδένʼ ἡμιλλᾶτο κἀκηρύσσετο
960
αὐτὸς πρὸς αὑτοῦ καλλίνικος οὐδενός,
ἀκοὴν ὑπειπών. δεινὰ δʼ Εὐρυσθεῖ βρέμων
ἦν ἐν Μυκήναις τῷ λόγῳ. πατὴρ δέ νιν
θιγὼν κραταιᾶς χειρὸς ἐννέπει τάδε·
Ὦ παῖ, τί πάσχεις; τίς ὁ τρόπος ξενώσεως
965
τῆσδʼ; οὔ τί που φόνος σʼ ἐβάκχευσεν νεκρῶν,
οὓς ἄρτι καίνεις; ὁ δέ νιν Εὐρυσθέως δοκῶν
πατέρα προταρβοῦνθʼ ἱκέσιον ψαύειν χερός,
ὠθεῖ, φαρέτραν δʼ εὐτρεπῆ σκευάζεται
καὶ τόξʼ ἑαυτοῦ παισί, τοὺς Εὐρυσθέως
970
δοκῶν φονεύειν. οἳ δὲ ταρβοῦντες φόβῳ
ὤρουον ἄλλος ἄλλοσʼ, ἐς πέπλους ὁ μὲν
μητρὸς ταλαίνης, ὁ δʼ ὑπὸ κίονος σκιάν,
ἄλλος δὲ βωμὸν ὄρνις ὣς ἔπτηξʼ ὕπο.
βοᾷ δὲ μήτηρ· Ὦ τεκών, τί δρᾷς; τέκνα
975
κτείνεις; βοᾷ δὲ πρέσβυς οἰκετῶν τʼ ὄχλος.
ὁ δʼ ἐξελίσσων παῖδα κίονος κύκλῳ,
τόρνευμα δεινὸν ποδός, ἐναντίον σταθεὶς
βάλλει πρὸς ἧπαρ· ὕπτιος δὲ λαΐνους
ὀρθοστάτας ἔδευσεν ἐκπνέων βίον.
980
ὁ δʼ ἠλάλαξε κἀπεκόμπασεν τάδε·
Εἷς μὲν νεοσσὸς ὅδε θανὼν Εὐρυσθέως
ἔχθραν πατρῴαν ἐκτίνων πέπτωκέ μοι.
ἄλλῳ δʼ ἐπεῖχε τόξʼ, ὃς ἀμφὶ βωμίαν
ἔπτηξε κρηπῖδʼ ὡς λεληθέναι δοκῶν.
985
φθάνει δʼ ὁ τλήμων γόνασι προσπεσὼν πατρός,
καὶ πρὸς γένειον χεῖρα καὶ δέρην βαλών,
Ὦ φίλτατʼ, αὐδᾷ, μή μʼ ἀποκτείνῃς, πάτερ·
σός εἰμι, σὸς παῖς· οὐ τὸν Εὐρυσθέως ὀλεῖς.
ὁ δʼ ἀγριωπὸν ὄμμα Γοργόνος στρέφων,
990
ὡς ἐντὸς ἔστη παῖς λυγροῦ τοξεύματος,
μυδροκτύπον μίμημʼ, ὑπὲρ κάρα βαλὼν
ξύλον καθῆκε παιδὸς ἐς ξανθὸν κάρα,
ἔρρηξε δʼ ὀστᾶ. δεύτερον δὲ παῖδʼ ἑλών,
χωρεῖ τρίτον θῦμʼ ὡς ἐπισφάξων δυοῖν.
995
ἀλλὰ φθάνει νιν ἡ τάλαινʼ ἔσω δόμων
μήτηρ ὑπεκλαβοῦσα, καὶ κλῄει πύλας.
ὁ δʼ ὡς ἐπʼ αὐτοῖς δὴ Κυκλωπίοισιν ὢν
σκάπτει μοχλεύει θύρετρα, κἀκβαλὼν σταθμὰ
δάμαρτα καὶ παῖδʼ ἑνὶ κατέστρωσεν βέλει.
1000
κἀνθένδε πρὸς γέροντος ἱππεύει φόνον·
ἀλλʼ ἦλθεν εἰκών, ὡς ὁρᾶν ἐφαίνετο,
Παλλὰς κραδαίνουσʼ ἔγχος
ἐπὶ λόφῳ κέαρ,
κἄρριψε πέτρον στέρνον εἰς Ἡρακλέους,
ὅς νιν φόνου μαργῶντος ἔσχε, κεἰς ὕπνον
1005
καθῆκε· πίτνει δʼ ἐς πέδον, πρὸς κίονα
νῶτον πατάξας, ὃς πεσήμασι στέγης
διχορραγὴς ἔκειτο κρηπίδων ἔπι.
ἡμεῖς δʼ ἐλευθεροῦντες ἐκ δρασμῶν πόδα
1010
σὺν τῷ γέροντι δεσμὰ σειραίων βρόχων
ἀνήπτομεν πρὸς κίονʼ, ὡς λήξας ὕπνου
μηδὲν προσεργάσαιτο τοῖς δεδραμένοις.
εὕδει δʼ ὁ τλήμων ὕπνον οὐκ εὐδαίμονα,
παῖδας φονεύσας καὶ δάμαρτʼ. ἐγὼ μὲν οὖν
οὐκ οἶδα θνητῶν ὅστις ἀθλιώτερος.
1015
Heracles. Euripides. ed. Gilbert Murray. Oxford. 1913.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The Annenberg CPB/Project.