Laus Serenae.
Die, mea Calliope, tanto cur tempore differs
1
Pierio meritam serto redimire Serenam ?
vile putas donum, solitam consurgere gemmis
et Rubro radiare mari si floribus ornes
reginae regina comam ? sed floribus illis,
5
quos neque frigoribus Boreas nec Sirius urit
aestibus, aeterno sed veris honore rubentes
fons Aganippea Permessius educat unda :
unde piae pascuntur apes et prata legentes
transmittunt saeclis Heliconia mella futuris.
10
Dignius an vates alios exercuit unum
femineae virtutis opus ? quod sponte redempto
casta maritali successit Thessala fato
inque suos migrare virum non abnuit annos,
hoc Grai memorant. Latiis movet ora Camenis
15
praescia fatorum Tanaquil rediensque per undas
Cloelia Thybrinas et eodem flumine ducens
Claudia virgineo cunctantem crine Cybeben.
anne aliud toto molitur carminis actu
Maeonii mens alta senis ? quod stagna Charybdis
20
armavit, quod Scylla canes, quod pocula Circe,
Antiphatae vitata fames surdoque carina
remige Sirenum cantus transvecta tenaces,
lumine fraudatus Cyclops, contempta Calypso :
Penelopae decus est atque uni tanta paratur
25
scaena pudicitiae. terrae pelagique labores
et saevi totidem bellis quot fluctibus anni
coniugii docuere fidem. sit Claudia felix
teste dea castosque probet sub numine mores
absolvens puppisque moras crimenque pudoris :
30
Penelope trahat arte procos fallatque furentes
stamina nocturnae relegens Laertia telae :
non tamen audebunt titulis certare Serenae.
Quodsi nobilitas cunctis exordia pandit
laudibus atque omnes redeunt in semina causae,
35
quis venerabilior sanguis, quae maior origo
quam regalis erit ? non hoc privata dedere
limina nec tantum poterat contingere nomen
angustis laribus ; patruo te principe celsam
bellipotens inlustrat avus, qui signa Britanno
40
intulit Oceano Gaetulaque reppulit arma.
claram Scipiadum taceat Cornelia gentem
seque minus iactet Libycis dotata trophaeis.
cardine tu gemino laurus praetendis avitas :
inde Caledoniis, Australibus inde parentum
45
cingeris exuviis. necdum moderamina mundi
sumpserat ilia domus, cum te Lucina beatis
adderet astrorum radiis, o maxima rerum
gloria : post genitam didicit regnare Serenam.
Quid dignum memorare tuis, Hispania, terris
50
vox humana valet ? primo lavat aequore solem
India : tu fessos exacta luce iugales
proluis inque tuo respirant sidera fluctu.
dives equis, frugum facilis, pretiosa metallis,
principibus fecunda piis, tibi saecula debent
55
Traianum ; series his fontibus Aelia fluxit.
hinc senior, pater, hinc iuvenum diademata fratrum.
namque aliae gentes, quas foedere Roma recepit
aut armis domuit, varies aptantur in usus
imperii ; Phariae segetes et Punica messis
60
castrorum devota cibo ; dat Gallia robur
militis ; Illyricis sudant equitatibus alae :
sola novum Latiis vectigal Hiberia rebus
contulit Augustos. fruges, aeraria, miles
undique conveniunt totoque ex orbe leguntur :
65
haec generat qui cuncta regant. nec laude virorum
censeri contenta fuit, nisi matribus aeque
vinceret et gemino certatim splendida sexu
Flaccillam Mariamque daret pulchramque Serenam.
Te nascente ferunt per pinguia culta tumentem
70
divitiis undasse Tagum ; Callaecia risit
floribus et roseis formosus Duria ripis
vellere purpureo passim mutavit ovile.
Cantaber Oceanus vicino litore gemmas
expuit ; effossis nec pallidus Astur oberrat
75
montibus : oblatum sacris natalibus aurum
vulgo vena vomit, Pyrenaeisque sub antris
ignea flumineae legere cerauriia Nymphae ;
quaeque relabentes undas aestumque secutae
in refluos venere palam Nereides amnes
80
confessae plausu dominam cecinere futuris
auspicium thalamis. alio tum parvus in axe
crescebat Stilicho votique ignarus agebat,
debita cui longe coniunx, penitusque remoto
orbe parabatur tanti concordia fati.
85
Nee tua mortalis meruit cunabula nutrix,
ubera prima dabant gremio redolente Napaeae
ternaque te nudis innectens Gratia membris
adflavit docuitque loqui. quacumque per herbam
reptares, fluxere rosae, candentia nasci
90
lilia ; si placido cessissent lumina somno,
purpura surgebat violae, factura cubile
gramineum, vernatque tori regalis imago,
omina non audet genetrix tam magna fateri
successusque suos arcani conscia voti
95
spe trepidante tegit. Gestabat Honorius arto
te pater amplexu. quotiens ad limina princeps
Theodosius privatus adhuc fraterna veniret,
oscula libabat teque ad sua tecta ferebat
laetior ; in matrem teneris conversa querellis :
100
quid me de propriis auferre penatibus ? inquis :
imperat hic semper ! praesagia luserat error
et dedit augurium regnis infantia linguae,
defuncto genitore tuo sublimis adoptat
te patruus magnique animo solacia luctus
105
restituens propius quam si genuisset amavit
defuncti fratis subolem ; nec carior olim
mutua Ledaeos devinxit cura Lacones :
addidit et proprio germana vocabula nato
quaque datur fratris speciem sibi reddit adempti.
110
denique cum rerum summas electus habenas
susciperet, non ante suis intendit amorem
pignoribus quam te pariter fidamque sororem
litus ad Eoum terris acciret Hiberis.
Deseritur iam ripa Tagi Zephyrique relictis
115
sedibus Aurorae famulas properatur ad urbes.
incedunt geminae proles fraterna puellae :
inde Serena minor, prior hinc Thermantia natu,
expertes thalami, quarum Cythereia necdum
sub iuga cervices niveas Hymenaeus adegit.
120
utraque luminibus timidum micat, utraque pulchro
excitat ore faces, qualis Latonia virgo
et solo Iove nata soror cum forte revisunt
aequorei sortem patrui (spumantia cedunt
aequora castarum gressus venerata dearum ;
125
non ludit Galatea procax, non improbus audet
tangere Cymothoen Triton totoque severos
indicit mores pelago pudor ipsaque Proteus
arcet ab amplexu turpi Neptunia monstra) :
tales sceptriferi visurae tecta parentis
130
limen Honoriades penetrant regale sorores.
ambas ille quidem patrio complexus amore,
sed merito pietas in te proclivior ibat ;
et quotiens, rerum moles ut publica cogit,
tristior aut ira tumidus flagrante redibat,
135
cum patrem nati fugerent atque ipsa timeret
commotum Flaccilla virum, tu sola frementem
frangere, tu blando poteras sermone mederi.
adloquiis haerere tuis, secreta fateri. 1
Prisca puellares reverentia transilit annos.
140
non talem Triviae confert laudator Homerus
Alcinoo genitam, quae dum per litora vestes
explicat et famulas exercet laeta choreis,
auratam iaculata pilam post naufraga somni
otia progressum foliis expavit Ulixen.
145
Pierius labor et veterum tibi carmina vatum
ludus erat : quos Smyrna dedit, quos Mantua libros
percurrens damnas Holenam nec parcis Elissae.
nobiliora tenent animos exempla pudicos :
Laodamia sequens remeantem rursus ad umbras
150
Phylaciden et prona ruens Capaneia coniunx
communes ardente viro mixtura favillas,
et gravis incumbens casto Lucretia ferro,
vulnere quae proprio facinus testata tyranni
armavit patriae iustos in bella dolores
155
exule Tarquinio, memorandaque concidit uno
ulta pudicitiam libertatemque cruore.
talia facta libens non tu virtute minore,
sed fato meliore legis. Iam nubilis aetas
principe sollicito votis erexerat aulam
160
incertis, quem tanta tori fortuna maneret.
Antiquos loquitur Musarum pagina reges,
quod dura sub lege procos certare iuberent,
empturos thalamum dubii discrimine leti,
et sua crudeles gauderent pignora mortis
165
ambitione peti. curru Pisaea marino
fugit praeda Pelops ; nam perfidus obice regis
prodidit Oenomai deceptus Myrtilus axem.
Hippomenes trepidus cursu ferroque secutam
aurato volucrem flexit Schoeneida pomo.
170
Herculeas vidit Fluvio luctante palaestras
moenibus ex altis Calydon pretiumque labori
Deianira fuit, cum pectore victor anhelo
Alcides fremeret retroque Acheloius iret
decolor : attonitae stringebant vulnera Nymphae ;
175
saucia truncato pallebant flumina cornu.
te non Hesperidum pomis, non amne subacio,
non socerum fallente rota, sed iudice dignus
Augusto variis Stilicho spectatus in armis
accipit et regni dotes virtute paravit.
180
saepe duces meritis bello tribuere coronas :
hunc cingit muralis honos ; hunc civica quercus
nexuit ; hunc domitis ambit rostrata carinis.
solus, militiae mira mercede, iugalem
promeruit Stilicho socero referente coronam.
185
Agnovit patrui similem Thermantia curam ;
nupsit et ilia duci ; sed longe fata sororis
inferiora tuis. alio tibi numine taedas
accendit Romana Salus magnisque coronis
coniugium fit causa tuum. dilectus equorum,
190
quos Phrygiae matres Argeaque gramina pastae
semine Cappadocum sacris praesaepibus edunt,
primus honor, gemino mox inde e germine 1 duxit
agmina commissosque labor sic gessit honores,
ut semper merito princeps cum magna dedisset,
195
deberet maiora tamen. si bellica nubes
ingrueret, quamvis annis et iure minori
cedere grandaevos equitum peditumque magistros
adspiceres totumque palam permittere Martem,
nec gradus aetatisque pudor senioribus obstat,
200
ne iuveni parere velint. ceu flamine molli
tranquillisque fretis clavum sibi quisque regendum
vindicat ; incumbat si turbidus Auster et unda
pulset utrumque latus, posito certamine nautae
contenti meliore manu seseque pavere
205
confessi (finem studiis fecere procellae) :
haud aliter Stilicho, fremuit cum Thracia belli
tempestas, cunctis pariter cedentibus unus
eligitur ductor ; suffragia quippe peregit
iudex vera timor ; victus ratione salutis
210
ambitus et pulsus iacuit formidine livor.
Quis tibi tunc per membra tremor quantaeque cadebant
ubertim lacrimae, cum saeva vocantibus arma
iam lituis madido respectans lumina vultu
optares reducem galeaeque inserta minaci
215
oscula cristati raperes festina mariti !
gaudia quae rursus, cum post victricia tandem
classica sidereas ferratum pectus in ulnas
exciperes, castae tuto per dulcia noctis
otia pugnarum seriem narrare iuberes !
220
non illo nitidos umquam bellante capillos
comere, non solitos gemmarum sumere cultus :
numinibus votisque vacas et supplice crine
verris humum : teritur neglectae gratia formae
cum proprio reditura viro. Nec deside cura
225
segnis marcet amor : laudem prudentia belli
feminea pro parte subit. dum gentibus ille
confligit, vigili tu prospicis omnia sensu,
ne quid in absentem virtutibus obvia semper
audeat invidiae rabies neu fervor iniquus,
230
ne qua procul positis furto subsederit armis
calliditas nocitura domi. tu sedula quondam
Rufino meditante nefas, cum quaereret artes
in ducis exitium coniuratosque foveret
contra pila Getas, motus rimata latentes
235
mandatis tremebunda virum scriptisque monebas.
Carminum minorum corpusculum. Claudian. Maurice Platnauer (Translator). Cambridge, MA. 1922.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The Mellon Foundation.