Ambrosius Mediolanensis De Abraham 2.9

Denique quam hoc Abraham spiritali et prophetico affectu fecerit sequentia docent. nam solis occasu excessuscecidit supra 〈Abraham〉: et ecce timor magnus tenebrosus incubuit super illum. excessus prophetis fieri solet, sicut habes prophetam dixisse: ego dixi in excessu meo: omnis homo mendax. excedit enim mens prophetae uelut fines quosdam humanae prudentiae, quando repletur deo, et ante euacuat se cogitationibus et disceptationibus saeculi huius, ut aduenienti gratiae spiritali puram se et exinanitam praebeat, superueniat in eam spiritus sanctus magna se ui infundens, ita ut mens hominis subito turbetur. denique angelus uenit ad Mariam — et cum sedulitate et gratia uenerat: et tamen Maria mota est in introitu eius. unde ait angelus ad eam: ne timeas, Maria; inuenisti enim gratiam apud deum. et ecce concipies in utero et paries filium. cognoscimus ergo quia quando uenit gratia dei super propheticam mentem, subito inruit et inde incubuisse et decidisse super prophetam spiritum sanctum legimus, quia excessum patitur et turbatur et timet et quibusdam ignorantiae et inprudentiae tenebris offunditur, sicut et in Actibus apostolorum legimus quia circumfulsit super Saulum 〈lux〉 de caelo, et cecidit et horrore animi turbatus est et audiuit uocem de caelo dicentem: Saule, Saule, quid me persequeris? desinit enim uidere saecularia qui incipit audire diuina. unde et timorem Abrahae et tenebras mirari non debes, quasi praeter uirtutem aut meritum eius acciderint, cum prophetarum consuetudini congruere aduertas quando adiuncta, ut cognoscant futura.

Continuo autem dictum habes ad eum: sciendo scies quoniam peregrinum erit semen tuum in terra non sua, et seruitio opprimentur et nocebunt eis et humiliabunt eos ecce annos quadringentos. merito tenebrosus horror magnus factus est, quia magna oracula deferebantur, cum de populo saeculorum dabatur praeceptum. quomodo tam facile capere istud mens humana poterat, maxime quae admonebatur, ut in haec peregrinaretur terra? non enim tam quae futura erant declarabantur quam praescribebantur quae facienda nobis forent. nam peregrinum inquit erit semen tuum, siue quia omnes homines peregrini esse debeamus in hac terra — omnium etenim pater est Abraham — siue quia uerum semen Abrahae peregrinetur in hoc mundo; illud enim uerum semen est, de quo dictum est: in Isaac erit semen tuum. denique qui se Abrahae heredem agnosceret ait: aduena ego sum in terra hac et peregrinus sicut omnes patres mei, qui enim peregrinus hic fuerit ciuis in caelo est, qui autem in hac terra omnem animae suae substantiam constituendam putauerit hereditatemque huius terrae adquirendam sibi exultauerit a dei regno excludetur. unde apostolus ad fideles uiros et ciues Hierusalem illius, quae in caelo est, et ecclesiae filios dicit: ergo iamnon estis aduenae atque peregrini, sed estis ciues sanctorum et domestici dei. non ergo haec terra nostra est, de qua potest princeps mundi istius dicere ostendens regna omnia orbis terrae: tibi dabo potestatem hanc, si procidens adoraueris me: erunt tua omnia quae sibi alieni uindicant et seruitio opprimunt populum dei, ut seruis eius nocere et humiliare conentur sanctos dei. denique ipse filius dei nihil sibi ex hoc mundo uindicandum putauit, unde ait: uenit huius mundi princeps et in me inueniet nihil. diuersi ergo domini in seruitute nos uolunt tenere: incessit diabolus, infestant angeli eius, passiones motusque corporis uelut domestici atque intestini hostes inquietant. foris pugnae, intus timores, foris pugnae, intus cupiditates. aliena est enim interni corporis substantia puritati cordis et ideo inpugnat uel certe repugnat. bellum ergo cotidianum est et intra castra eadem graue proelium, donec deus misericors diabolum atque eius ministros iudicet, passiones restinguat ac subiciat menti sedulae, exquirat animas nostras de omnibus offensionis et periculi nostri auctoribus, qui ait: sanguinem animarum uestrarum exquiram de manibus omnium bestiarum. et Iohannes uidit et dixit quia mors et infernus missi sunt in stagnum ignis.

Itaque exibunt iusti, ut nihil de suo dimittant in terra hac, ne spolia eorum residant apud incolas et possessores istius terrae. qui etiam sic abibunt de terra Aegypti ista, ut uasa,quae sumpserunt ab Aegyptiis mutua uel aurea, inquit, uel argentea, quibus ad tempus uterentur, secum auferant et depraedentur Aegyptios. haec uasa acceperunt uoluntate domini et secum ea auferent, quia resurrectionis filii sunt, quibus dicitur: non peribit capillus de capite uestro. uasa haec Aegyptii dederunt, quae de terra adflictionis adsumpta sunt, et sunt alia aurea, alia argentea, quia omnis creatura dei bona et maxime hominis in terris praestantissima, quam honorauit deus, ut inspiraret in faciem eius spiritum uitae et omnibus praeficeret animantibus. haec illa sunt uasa, de quibus dicit apostolus: habemus thensaurum in uasis fictilibus. haec est uestis Aegyptiorum, qua uestitur anima nostra, ut locupletior hinc recedat et quo hic uehementer laborabat liberetur. non solum enim omnis creatura ingemescit et parturit, sed etiam nos, donec ueniat redemptio corporis nostri. habet dominus curam operis sui, habet naturae promptae in plerisque ad rationem ac beniuolentiam. neque enim excidi et perire patimur arbores, quarum circa primos fructus nobis fetura prorumpit, si posteriore aetate eas aut uentus decutiat aut sol adurat, ut 〈in〉 sufficienda et subministranda uirtute siccitatibus deficiat ueteris animae [deficiat] substantia, sedmelioribus auris differimus examinandas. et ideo deus noster bonae uoluntatis remunerator etiam primae feturae atque indolis contemplationem habens omne colligi patitur animae nostrae patrimonium ac reseruari futuri aduentus probaturus temperie.

Memor itaque sui muneris, quod inmortale esse uoluit aequis, [sed] si culpa non obrepisset et grauis, quae fecit ut non expediret diu uiuere, ait ad Abraham: tu autem ibis ad parentes tuos cum pace, nutritus in senectute bona. patitur nos discedere ex hoc saeculo, ut secessione animae hoc corpus resoluatur in terram suam et fiat finis peccati, deinde per resurrectionem reformetur diuinae liberalitatis gratia. ideoque dicit ad Abraham: tu ibis ad patres tuos. nonnulli putauerunt patres esse elementa, ex quibus constat caro nostra, dum uiuimus, et in quae resoluimur. sed nos qui meminimus matrem nobis esse Hierusalem, quae sursum est, quae est libera, quae est mater omnium nostrorum, sicut apostolus dicit, illos adserimus patres qui uitae et merito et ordine praecesserunt. erat illic Abel pia uictima, erat pius et sanctus Enoch, erat Noe: ad eos promittitur Abrahae transitus. transit enim qui de hac uita recedens ad uitam demigrat alteram, quam uiuit mens sapientis et iusti uiri, qui nutritur in pace; nam insipiens in bellonutritur et in discordiis, iustus in senectute bona uiuit. non dixit 'longa', sed bona, quia iustus bene senescit, iniustorum autem nemo, quamuis ceruis uiuacibus diuturniorem uitam uixerit. nam diu uiuere commune sapientibus atque insipientibus est, bene autem uiuere speciale sapientis est, cuius senectus uenerabilis, et aetas senectutis uita inmaculata, non diuturna inquit neque numero annorum computata nec capillis canis in capite, sed sensibus. ille ergo bene senescit qui bene senserit.

Quarta autem generatione reuertentur. historia quidem uidetur de Iudaeis conuenire, qui in Aegyptum transierunt et de Aegypto exierunt. quadringenti enim anni et triginta exacti illic anni eorum sunt, sed non omnes centenos et quot excurrunt annos uixerunt, sicut Moyses aut Iesus Naue, ut quartae generationis tempus conueniat. unde mysticum aliquid magis requiramus, eo quod tetras omnibus numeris apta sit et radix quaedam decimae ac fundamentum, hebdomadis quoque media. denique nonagesimus tertius psalmus scribitur quarta sabbati, eo quod hic numerus medius sit priorum sequentiumque: tres enim praecedunt eum: primus secundus tertius et tres sequuntur: quintus sextus septimus. qui hunc psalmum canit uelut aptis numeris uitam istius mundi transigit quasi tetragonus et stabilis atque perfectus. in quattuor libris plenum euangelium atque perfectum est. quattuor animalia mystica sunt, mundi quoque istius quattuor parles, exquibus congregati filii ecclesiae regnum Christi sacratissimum propagarunt uenientes ab oriente atque occidente, septentrione ac meridie. quadrupertito igitur latere sancta surrexit ecclesia. decas quoque ex isto numero adsurgit. si enim conectas ab uno usque quattuor, hoc modo decimam facies. conputa unum. adde illi duo: fiunt tres. adde tribus tres: fiunt sex. et ad sex adde quattuor: fiunt decem. tetras igitur decimam inplet, decas numerum omnem conplectitur. quattuor quoque aetates sunt hominis: pueritia adulescentia iuuentus maturitas. paulatim adsurgit et fundatur sapientia. itaque summa prudentiae quarto aetatum ordine uenit. meritoque etsi quis ante sub rege Aegypti fuit, maturioris tamen aetate consilii exit de potestate eius et legem sibi agnoscit sequendam. tunc fit ei uitae istius mare peruium. similis ratio est his quae gignuntur solo. ubi semen sparsum fuerit, humo soluitur et primo prorumpit in radicem, deinde germinat, formatur fructus et postea maturescit. arbores quoque ipsae primum fructum ferunt, deinde ipse adolescit fructus, accessu temporis mutat colorem, quarto ordine consummatur, hoc est nouissimo. ita ergo et nos in hac terra adflictionis fugiamus lateres formare, sed gemitu et lacrimis prouocemus domini misericordiam, ut mittat nobis Moysen et Aaron, hoc est legem et sacerdotem, sed illum uerum sacerdotem et sacerdotum principem, qui licet inter homines uersaretur, dicebatur ecce spiritusante faciem nostram Christus dominus, et liberet nos de terra Aegypti, ut domini pascha celebremus. feramus etiam fructum fidei ab ipsa pueritia, augeamus in adulescentia, coloremus in iuuentute, conpleamus in senectute. iam enim securis ad radices arborum posita est, ut qui facit fructum ferat. adultam etiam maturamque segetem nostram messor inueniat, ut maturos fructus in apothecis recondat, ne inmaturos hiemps deprehendat, uentus decutiat, pluuia corrumpat.

Ego tamen arbitror significari magis inter aduentum domini priorem et secundum, qui futurus est iudicii dies, tempus medium. ideo enim et ad solis occasum uiro huiusmodi factus est pauor magnus, quia occidente iam mundo futurum sacrificium declarabatur, quo mundus redimeretur, fides esset hostia, quae non diuideretur a filiis Abrahae — nam qui eam diuidunt non sunt Abrahae filii. fides conparatur regno caelorum; simile est enim regnum caelorum grano sinapis et simile regnum caelorum negotianti, qui emit agrum et inuenit in eo margaritam pretiosam. regnum caelorum indiuisum est, quia regnum trinitatis unum est. ideo perpetuum atque aeternum, quia indiuisum; omne enim regnum diuisum facile destruetur — hostia foret etiam pudicitia trinitati dicata post illud sacrificium uitulae [quia] laboribus, quia sacerdotalis uictima, caprae autem, quia pro peccatis hostia, arietis, quia pro omni mundo et pro ipsis aeriis uel caelestibus,non solum pro hominibus nec solum pro agnis, sed etiam pro haedis, quos peccatricis generationis faetore exuit, testificatur oraculum futuros adhuc in terra adflictionis Abrahae filios, ut in hoc agone multorum et grauium certaminum se probent et ita cum multa superlectili aureorum et argenteorum uasorum spoliis opimis exeant et reuertantur animae atque exeant pretiosa possidentes corpora uirtutum diuersarum et praecipue castimoniae passionum thensauro repleta, sumpturae etiam Christi iudicio de diabolo et eius ministris ceterisque qui sibi uoluerunt nocere uindictam. tunc erit pauor magnus etiam iustorum; nemo enim sine peccato. omnes habebunt quod timeant, quia inpleta peccata erunt, ut cum superabundauerit peccatum, superabundet gratia.

Iterum cum iam sol esset ad occasum, flamma facta est. et ecce fornax fumigabunda et lampades ignis, quae pertransierunt per media diuisa illa. etiamsi qui dubitaret de superioribus, confirmarent sequentia, quando flammam factam ad occasum legimus, quae inluminaret uespertina mundi tempora et fulgeret in tenebris, reuelaret latentia. denique continuo uisa est fornax fumigabunda, cuius similitudine uidetur exprimi uita humana inplicata iniquitatibus saeculi istius atque inuoluta, non habens ueri fulgoris claritudinem et splendorem sinceri ignis. intus quasi fornax aestuat diuersis cupiditatibus et quibusdam desideriorum anhelat ignibus, foris uelut quodam fumo adtexitur, ne uideat ueritatisfaciem. obumbrantur itaque et obducuntur quadam caligine oculi animae, ut confundatur globo quodam fumigantis nubiculae mentis aspectus, ne pura possit spectare negotia, donec caelestes lampadas dirigat Iesus dominus, hoc est fulgorem suae gloriae, quando non indigebunt inquit luce lucernae et lumine solis, quoniam ipse dominus erit lux omnibus et ipse inluminabit omnia mundi istius, quorum supra cognita est diuisio, nunc manifestata in lumine, 〈ut〉 non per speculum in aenigmate nec in parte, sed faciem ad faciem ueritatis soliditas atque illud quod perfectum est possit uideri.