Ambrosius Mediolanensis De Abraham 1.8

Et factum est post haec uerba, deus temptauit Abraham. aliter deus temptat, aliter diabolus. diabolus temptat ut subruat, deus temptat ut coronet. denique probatos sibi temptat. unde et Dauid dicit: proba me, deus, et tempta me. sanctum Abraham probauit ante et sic temptauit, ne si ante temptaret quam probasset grauaret. probauit eum, cum exire de Charra iussit, et oboedientem repperit. probauit, cum fidei titulo fretus liberauit nepotem, cum de praeda nihil adtigit, cum promisit seni filium — et cum ipse esset, centum annorum, quamuis Sarrae genitalia consideraret emortua, tamen credidit nec haesitauit fide, qui posset haesitare ratione aut sterilitatis aut senectutis —, probauit eumhospitii sedulitate. probatum igitur quasi fortiorem temptandum putauit maioribus et quibusdam imperiis durioribus. et hic quidem exemplo docemur quia ueris probatur quis, temptatur autem conpositis et fictis. non enim uolebat deus inmolari a patre filium, nec inpleri hoc munus uolebat, qui ouem pro filio immolandam optulit, sed temptabat adfectum patris, si dei praecepta praeferret filio nec paternae pietatis contemplatione uim deuotionis inflecteret.

Et dixit ad eum: Abraham, Abraham! repetitione nominis mentem excitat, ut esset paratior. denique respondit ille: ecce ego. et dixit: accipe filium tuum amantissimum quem dilexisti Issac et uade in terram excelsam et offeres mihi illum holocaustum in uno montium, quem tibi dixero. non sinit otiosum esse adfectum patris. a principio eum stimulat et pungit pietatis aculeis et fili nomen addit ad nomen necessitudinis et uim amoris. non satis putauit dixisse filium, adiuncxit amantissimum quem dilexisti Isaac. quid est quod ait: quem dilexisti et non dixit: quem diligis? possumus quidem uti ad defensionem scripturae diuinae quia praeterita plerumque ponit pro uenturis uel praesentibus, ut in euangelio habes: hic est filius meus dilectissimus, in quo conplacui, cum utique semper in filio placeat pater. et in psalmo habes: dixit dominus domino meo: sede a dextris meis, cum semper sedeat. possumus tamen et amantissimum adpraesens accipere et quem dilexisti ad id, ut non recenti quodam inpulsu amoris, sed inolito diu et probato amore significaret dilectum. quod enim ad tempus augetur ad tempus resoluitur, quod autem diu aut semper placuit cito aboleri non potest. potest et illud non absurdum uideri, quia morituros plus diligimus; hoc est: quem ante dilexisti, quasi iam diligat immolandum. nec otiose addit nomen sancti Isaac, id est eum quem suscepisti in senectute, suscepisti de uxore unicum, suscepisti tamquam fidei tuae praemium, remunerationem operum tuorum, suscepisti ex promissione dei, non coniugis fecunditate, ex qua alium sperare non possis, offeres mihi holocaustum, sed prius uade in terram excelsam. interponitur spatium, ne praecipitari subito uideatur adfectus, ut illa dilatione oprepat pietatis gratia, desiderium patris. adiecit: in uno montium, quem tibi dixero. et hic similiter ut, dum ascendit senex, infringeretur inpetus, lassaret dextera, deficeret intentio, dum quaereret montem discere, dedisceret adparatum.

Exurgens autem non solum sequenti die, sed etiam diluculo, ut adtulisse nox moras studio festinantis patris uideretur, strauit asinam suam et sumpsit secum duos pueros et Isaac filium suum et concidit ligna in holocaustum. docemur parata omnia ad sacrificium deferre; discimus etiam apparatum sacrificii, ministerii munus ipsinobis uindicare, non delegare aliis. senex Abraham et diues pecoris atque abundans seruitiorum non quaesiuit comitatus sui agmina: ipse quoque ligna concidit et obsequia maiora uiribus suis non intermisit.

uenit autem ad locum quem dixit illi deus die tertio. et cum duobus ipse tertius proficiscitur hostiam suam ducens et die tertio ad locum. sacrificii uenit. salutaris hic numerus et conueniens sacrificaturis. denique et in posterioribus Moyses dicit ad Pharao regem Aegypti: uiam trium dierum ibimus et immolabimus domino deo nostro, sicut dixit nobis. et recte tertio celebratur die trinitatis sacrificium.

Et respiciens Abraham oculis uidit locum a longe. sollicite explorat qui properat inplere. quamuis senilem celeraret studio gradum, tamen serum hoc putans praecedebat oculis. uigebant singulorum officia membrorum, licet senilia membra non possent uigere. solet hebetari uisus senum, ut etiam propinqua non facile conspiciant. hic non solum uidit locum, sed etiam longe positus aspexit.

nec dubitauit uidisse, sed ait pueris suis: sedete hic cum asina, ego autem et puer pertransibimus usque illuc et, cum adorauerimus, ad uos reuertemur, merito typus in asina,quia et ueritas in pullo asinae. hoc etenim animante figuratur populus gentilium ante oneri subiectus, nunc Christo subditus. Isaac ergo Christi passuri est typus. uenit in asina, ut crediturus nationum populus significaretur. ideoque dominus, cum ad subeundam pro nobis passionem ueniret, pullum asinae soluit, quem ipse consedit etiam mitem atque mansuetum iam Christo sua terga credentem. quod autem ait: ego et puer pertransibimus uiam demonstrat quod non deficeret in tanto apparatu pater, non cederet filius, aut quia pertransirent pietatis remedio tanti facinoris austeritatem. addidit: ad uos reuertemur. prophetauit quod ignorabat. ipse solus disponebat redire immolato filio, sed dominus per os eius locutus est quod praeparabat. captiose autem loquebatur cum seruulis, ne cognito negotio aut inpediret aliquis aut gemitu obstreperet aut fletu.

Accepit autem ligna holocausti et inposuit Isaac filio suo, accepit et ignem ipse in manu et machaeram. consecratur sacris hostia ministeriis et commendatur futura. quae pietatis hostia pii ante ministerii uectura est. ligna Isaac sibi uexit, Christus sibi patibulum portauit crucis.Abraham comitabatur filium, pater Christum. nec Isaac solus nec Iesus solus. denique solus 〈ait〉: et non sum solus, quia pater mecum est.

dixit autem Isaac ad Abraham patrem suum dicens: pater. qui dixit: quid uis, fili? pulsatur pietatis uocabulis patrius adfectus et fluctibus quibusdam hinc atque inde tunditur. filius uocat patrem, pater dicit: fili, ut ipso uerborum sono recognoscat pater quam inpossibile est ut ferire possit cuius se uulneri subicere optaret. haec nomina uitae solent operari gratiam, non ministerium necis: haec uocabula incitare ad pietatem, non ad mortem solent.

addidit Isaac dicens: ecce ligna, ubi est ouis in holocaustum? et hic prophetat sermone, non scientia; ouis enim a deo ad sacrificium parabatur. respondit denique similiter Abraham: deus prouidebit sibi ouem in holocaustum, fili. inflexibilis a studio deuotionis minister uocare filium frequenter non timet. ita erat intentionis soliditate fundatus et hoc se meliorem patrem putabat, hoc sibi in perenne mansurum iudicabat filium, si eum immolaret deo. non solum autem hoc prophetauit quod statim accidit, quia deus prouidit sibi hostiam pro Isaac et reddidit patri filium, uerum illud magis, quod non haec hostia diuinae esset dispositionis: alia esset hostia, quam deus sibi pararet, ut mundaret orbem terrarum; illa omnibus esset acceptior, propter quam multi patres offerent filios suos et separari inhoc saeculo a filiis non timerent. cotidie offerunt patres filios suos, ut moriantur in Christo et consepeliantur in domino. quanti patres occisis martyrio filiis laetiores ab eorum tumulo reuerterunt!

Uenit Abraham ad locum sacrificio praedestinatum et aedificauit ibi aram et inposuit ligna. quanta molimina immolaturi, ne raptus subito ad immolandum aestimaretur! et conligatis manibus et pedibus Isaac filii sui inposuit eum in aram supra ligna. nectit filio manibus suis uincula pater, ne in refugiendo filius et ui ignis excitus peccatum incurreret.

et dixit angelus: Abraham, Abraham. tenuit quodammodo manum eius diuina uox et ictum uibrantis occupauit dexterae. non semel uocauit, ne aut non plene audiret aut fortuitam uocem putaret. sic reuocauit, quemadmodum imperauit. repetiuit uocem tamquam ueritus ne praeueniretur studio deuotionis et una uox inpetum ferientis reuocare non posset. non inicias manum in puerum neque feceris ei quicquam; nunc enim cognoui quia times deum tuum et non pepercisti filio tuo dilectissimo propter me, hoc est dicere: 'adfectum tuum ego inquisiui, non factum exegi. temptaui mentem tuam, si etiam filio tuo dilectissimo non parceres propter me. non aufero quod ipse donaui nec heredem inuideo,quem largitus sum non habenti.' nec otiose hic quoque ei dilectissimum filium dixit, ut illud quod supra dixit quem dilexisti ita dictum ostenderet, ne aestimares quod iam diligere desisset.

Et respiciens Abraham uidit, et ecce aries unus haerens in uirgulto. qua ratione arietem? quasi praestantem utique gregi. qua ratione suspensum? ut aduerteres hostiam illam non esse terrenam. qua causa cornibus suspensum, nisi quod carnem suam uirtute superiore a terris leuaret? iuxta quod scriptum est: cuius principium super umeros eius. quis utique significatur nisi ille de quo dictum est: exaltabit cornu populi sui? cornu nostrum Christus est, qui praestitit omnibus, sicut legimus: speciosus forma prae filiis hominum, solus eleuatus et exaltatus a terris, quemadmodum ipse nos docet, cum loquitur: ego non sum de hoc mundo, ego de supernis sum. hunc uidit Abraham in isto sacrificio, huius passionem aspexit. et ideo ipse ait dominus de eo: Abraham diem meum uidit et gauisus est.

unde ait scriptura: uocauit Abraham nomen loci illius 'dominus uidit, ut hodie dicant: 'in monte dominus adparuit,' hoc est quod adparuerit Abrahae reuelans futuram sui passionem corporis, qua mundum redemit, demonstrans etiam genus passionis, cum suspensum ostendit. uirgultum illud patibulum crucis, et in hoc lignopraestantissimus ductor gregis exaltatus omnia traxit ad se, ut ab omnibus cognosceretur. unde et ipse ait: cum exaltaueritis filium hominis, tunc cognoscetis quia ego sum.

hinc quoque promeruit deum Abraham. denique haec est tertia benedictio. tres enim plenarias accepit benedictiones, unam post uictoriam qua liberauit nepotem, quando occurrit illi Melchisedech, quando dixit ei deus: respice in caelum et enumera stellas, si poteris. sic erit semen tuum. et credidit Abraham deo, et reputatum est ei ad iustitiam: aliam, quando Abraham iussus est nominari et signaculum accepit circumcisionis: tertiam, quando dilectissimum filium suum holocaustum deo non dubitauit offerre. haec iterum benedictio praestitit superioribus. in illis enim propagationem seminis Abrahae promisit futuram, in hac autem ait: et benedicentur in semine tuo omnes gentes terrae, quoniam audisti uocem meam. et nos ergo audiamus uocem dei nostri et oboediamus praeceptis eius, si uolumus apud eum inuenire gratiam.