Search the Perseus Catalog for:

← Previous Next →

III. Confirmatio (§§ 4—36).

[4] No ground for accusation in the facts: Ligarius went to Africa before the war: his remaining there was a plain necessity. No enmity against Caesar on his part.

227.7

qui cuperet , being one who wished . 227.12

in provincia pacatissima : Africa was one of the earliest and most thoroughly conquered of the provinces.

ita se gessit , etc.: in contrast to others who welcomed a state of war to escape or hide the Consequences of their acts of violence or oppression. 227.13

pacem esse , subject of expediret.

profectio , his going there.

227.19

quod , that during which (a forced use of the acc. of duration of time). 227.21

Uticae : a Phoenician city in Africa, older than Carthage, under whose supremacy it was always restless. For this reason it helped Rome against Carthage, and was rewarded with the gift of territory. After Africa was made a Roman province, Utica was its capital.

[6] Cicero himself is more guilty than Ligarius; yet Caesar has shown him nothing but favor.

228.4

occurrat : indir. question depending on reformidat .

228.14

imperator : after the news of Pompey's death ( B.C. 48) Caesar was made dictator rei publicae constituendae, at the same time receiving certain other special grants of power, and retaining the imperium, which he had now held uninterruptedly for twelve years. Hence the exaggerated expression imperator unus; for in the original sense of this title (see note on p. 252, l. 6 ) it could be borne by as many officers as was necessary. It was not until the spring of B.C. 45, some months after the delivery of this oration, that Imperator became the title of a new magistrate in whom the imperium was vested for his life, to be transmitted to his descendants. This was the commencement of the Empire, though the office was suspended from the death of Caesar till it was revived by Augustus. From this time the old use of this title was rare. 228.15

alterum , second. Cicero was imperator by virtue of his provincial government in Cilicia. 228.17

fascis laureatos : the fasces were wreathed with laurel when the commander, after a victory, was greeted as imperator. Cicero had aspired to the honor of a triumph for successes over some mountaineers in Cilicia, and therefore had not laid down his imperium at the time here referred to. 228.18

reddere , restore. This infin. represents a conative present having a future force; hence dedisset for fut. perf. of dir. disc.

228.20

ut , how.

[9] Who, pray, is it that accuses Ligarius? It is Tubero, who actually took arms against Caesar. Tubero has been pardoned: yet now he seeks the life of Ligarius. Perhaps his intention is not bloodthirsty; but his action is inhuman in trying to dissuade Caesar from his habitual course of mercy.

228.27

fuisse , subject of esse. 228.28

nempe , etc., why! one who, etc. 228.31

in acie Pharsalica : the decisive victory of Caesar over Pompey, at Pharsalus in Thessaly, was gained August 9, B.C. 48. 228.32

petebat , aimed at - qui sensus, what were the sentiments, etc.? A rhetorical way of asking him with which party he fought. 229.2

optabas , pray for (stronger than cupiebas ).

229.5

hic , i.e. Caesar. 229.13

ut ta vis , as you will have it

229.15

dicam = dicturas sum.

229.25

eum dictatorem , i.e. Sulla, who, as dictator, had had full judicial powers. 229.27

praemus . . . invitabat : see note, Rosc. Am., sect. 6 ( p. 4, l. 6 ). 229.28

aliquot annis post , some years later. Sulla had provided by law for the impunity of those who executed his proscriptions; but Caesar, as judex quaestionis de sicariis , B.C. 64, took pains to secure the trial and conviction of more than one of these bloodhounds. 230.3

generis ac familiae , subjective gen.; virtutis , objective gen.

230.24

per te , i.e. as contrasted with the bloodthirstiness of some of his followers. 230.26

essent : the prot. is si . . . esset, above. 230.27

reperiantur : the seq. of tenses is violated to avoid ambiguity; § 485 , i (287, h, N.); B. 268, 7; G. 509, I, N.; II. 543 (491); cf. H.-B. 478; 50 nolint in 1.29.

231.5

alicujus , for any one. 231.7

diceres : the prot. is implied in tunc (i.e. "if you were guarding Caesar against being deceived"); § 521 , a (310, a); B. 305, I G. 594, 3; 11.575, 9 (507, N.7); H-B. 578,6.

[17] Caesar has never regarded his opponents in the Civil War as criminals.

231.12

aditus , approach (i.e. to Caesar in this case). 231.13

velle , etc., indir. disc. depending on the general idea of saying contained in the preceding sentence. 231.14

de nullo aho , etc.: i.e. first, why he selected Ligarius out of all Pompey's followers; second, how one who had committed precisely the same fault could have the audacity to bring the charge; and third, what new crime he had to accuse him of. The third point is expressed in the form of an indir. question; the other two are given as causes of the surprise. 231.18

qui durius (sc. appellant), those who speak more harshly.

231.26

fuerint : § 440 (266, c); cf. B. 308; G. 264; H. 559, 3 (484, iii); H.-B. 532, I. 231.30

contumeliam : Cicero describes as contumelia the efforts of Pompey and the Senate to check the growing power of Caesar. 231.32

pacem esse cupiebas : it seems certain that Caesar had, in his desire for peace, carried his offers of compromise as far as it was possible for him to do safely in his position. 232.1

ut tibi . . . conveniret (in appos. with id ), that you should come to an understanding.

232.5

esses , i.e. in the case supposed. 232.8

secessionem : Pompey and most of the Senate had retired at Caesar's approach to the city, and escaped to Greece. 232.8

utrisque cupientibus , where both wished. 232.11

eorum qui sequebantur : almost the entire body of the Roman nobility followed Pompey.

[20] Tubero's conduct in the Civil War was less excusable than that of Ligarius: for Tubero went to Africa in Pompey's behalf, and, being refused a landing, actually went to Pompey's headquarters.

232.17

nostram , i.e. mine and my client's. 232.19

poteramusne , Sc. non venire.

232.26

Tuberonis sors : in the assignment of the provinces. 232.28

excusare , to excuse himself . 232.30

contubernales : in Cicero's brief campaign in the Social War. 233.1

quidam , some friend: it is uncertain who.

233.4

amplissimi viri , i.e. Pompey. 233.6

occupatam , i.e. by Attius Varus oil behalf of Pompey. 233.8

voluisse , voluisse , maluisse , all have the clause Africam . . . obtinere depending on them, but it is expressed only with the second. 233.9

natam ad bellum : a map of the Mediterranean will show the formidable position of the province of Africa as against Italy. 233.11

aliquem , some one else (subject of maluisse ).

233.13

querella , i.e. " recepti... sumus," quoted directly. 233.15

essetis , Sc. recepti.

tradituri fuistis , were you going to surrender? Essentially equiv. to tradidissetis: § 517 , d (308, d); B. 304., 3, b; G. 597, R8, a; H. 583 (51 I, 2); H-B. 581, a. 233.19

sOrs : Cf. Verr. 1, sect. 21 , and note (p.361.5). 233.20

cujus . . . interfuit , for whose interest it was. 233.21

non . . . esset probata , as being an act of treachery which Caesar was too noble to approve.

233.25

veniebatis , conative imperfect. 233.26

maxime infestam : King Juba of Numidia was a zealous adherent of Pompey, and Africa was the seat of the last struggle of the Senate against Caesar. 233.27

huic causae , i.e. Caesar's. 233.28

aliena voluntas , estranged feeling .

conventus : an association of the citizens of a province, possessing certain corporate powers.

234.1

nempe , naturally enough. 234.2

in societatem , to take a share in . 234.4

venissetis , you should have come (not apod. but hortatory); venistis (emphatic), you did come . 234.7

per me , for all me. 234.10

qui (causal) privaverit, in that he deprived you.

[26] Tubero's fidelity to Pompey is praiseworthy in Caesar's eyes. He has been received into favor. Why should not Ligarius also be pardoned?

234.13

quamvis.. . probarem , however much I might approve: probarem is used instead of probem on account of the tense of commemorarem (cont. to fact). That probarem itself is not cont. to fact is shown by ut probo . 234.17

quotus . . . quisque , how many (see Vocab.). 234.18

partibus , party. 234.19

crudelitate : because the younger Tubero was sick at the time and needed to be put on shore. 234.20

ad eos ipsos , construed with partibus: § 280 , a (182, a); B. 235, B, 2, c; G. 211, R.1; H. 389, 1 (636, iv, 4); H.-B. 325, 631, 6.

234.23

ut . . . fuissent : § 440 (266, c); Cf. B. 308; G. 608; H. 586, ii (515, iii) ; H.-B. 532, 2, b. 234.24

nequaquam fuerunt : Varus was of an insignificant family, while the Tuberos were members of the nobility. 234.25

justo , regular (duly conferred). 234.27

ad Caesarem , Sc. venit 234.28

causam , side.

234.32

ejus , i.e. Pompey's. 235.2

bellis : there is a gap here, which must have contained a thought like "Was there in your minds a zealous desire of victory?" 235.5

cum videres , second person of indef. subject in a general condition: § 518 , a (309, a); cf. B. 302, 2; cf. G. 597, R3; H. 578, 2 (508 5); cf. H.-B. 504, 2. 235.7

esset , subj. of characteristic; but for that it would be indic. ( erat) by § 517 , b (308, b) ; G. 599, a.3; 14.583 (511, N3); H-B. 581, e. 235.8

vicisses , integral part (for fut. perf. viceris ).

235.13

in flia causa , i.e. in upholding the side of Pompey. 235.17

ad unam summam , to one main point 235.19

equidem emphasizes multas .

235.20

tecum , in company with you. Caesar was hardly less distinguished as an orator than as a general and statesman.

dum . . . tenuit : for tense, see § 556 and a (276, e and N.); B. 293, i; G. 569, N.1; H. 533, 4 (467, 4, N.); H.-B. 550, b-ratio honorum tuorum , the course of ambition (lit. the consideration of your [series. of] offices). The regular course of a Roman's ambition led him through the cursus honorum, i.e. from the quaestorship to the consulship. One of the chief means of advancing his political interests in this career was to act as advocate ( patronus) in the Forum.

in foro : the Forum was the seat of the administration of justice. 235.22

posthac , Sc. fecerit 235.24

dic and quaere in effect form a protasis of which taceo is the apodosis,- if you say, etc., I am silent: § 521 , b (310, b); B. 305, 2; G. 593, 4; H. 573, i (507, I); H.-B. 497, 2. 235.25

quibus in praesidus , in which army .

ne haec quidem , i.e. the following. 235.26

valerent , might prevail (if I used them). 235.27

bello oppressus , overtaken by the war. 235.28

in eo ipso , i.e. in his conduct in the war to which he was forced. 235.30

temere , thoughtlessly. 235.31

ignoscatur , impersonal.

impetravit , Sc. veniam. 235.32

adroganter , Sc. oro .

idem . . . qui , as you have, etc. (lit. the same one who have ).

236.1

mihi , etc., i.e. I have been not only spared myself but am allowed to appear for another. 236.3

studus , zealous efforts. The thought is that Caesar is accustomed to decide such cases not with reference to any pleading or any wish to gratify his own friends but rather with reference to the character of the petitioners and their relation to the defendant. 236.6

causas , the cause. 236.7

voltus , the tears and lamentations by which it was customary to seek acquittal (see peroration of Defence of Milo).

quam taus necessarius , how closely connected with you. 236.8

quam filius , opposed to tuus. 236.10

fruuntur , concedas: the indic. refers to individual cases; the subj. characterizes Caesar himself, but the difference is slight. 236.13

justissimum , best founded.

[32] Many friends desire the pardon of Ligarius. His brothers, who plead for him, have always been friendly to Caesar.

236.15

tu , not expressed for emphasis but merely to carry the concessive quidem. 236.17

Sabinos : Ligarius was of Sabine origin, and many of his Sabine friends were present on this occasion. 236.18

fiorem , etc.: the Sabine territory among the mountains was still the home of a hardy and virtuous population. 236.19

nosti : during the First Civil War, Caesar had found shelter from Sulla among these kindly mountaineers. 236.21

squalorem : it was the custom of the Romans to express their sympathy for one in danger by going into mourning, that is, by wearing ragged and mean apparel. When Cicero was threatened with exile some 20,000 of his friends are said to have appeared in this guise.

236.25

quodvis , any whatever (emphatic). 236.28

vox , the expression which follows. 236.29

vicit , i.e. it was this sentiment of Caesar, as opposed to the bloodthirstiness of the Pompeians, that won him the victory in the Civil War.

nos , i.e. the party of Pompey. 236.30

nisi qui , except those who. 237.4

veste mutata , in mourning (see note on p. 236, l. 21 , above). 237.5

tecum fuerunt , on your side, i.e. as holding aloof from the other side. Being neutrals, they had been threatened by the Pompeians. 237.6

non nulli , some of us. 237.7

tuis suos , to your friends their friends.

237.12

fuerit futurus : see note on p. 233, l. 15 . 237.13

conspirantem , harmonious (breathing together); conflatum, identical (fused together). 237.15

quidvis. . . quam ut , that ANYTHING would have happened before these brothers, etc. 237.16

ut . . . sequerentur , subst. clause of result: § 571 , a (332, b); B. 284, 4; G. 557, N.2; H. 570, I (502, 2); cf. H.-B. 507, 4, d. 237.17

tempestate , by stress of weather . 237.19

tamen , in spite of that.

237.19

jerit , etc. (concessive subi.), suppose he did go. 237.21

hi . . . tui , theseentreat you and they are yours.

equidem sets off the implied subject ego against tu, below.

cum interessem , having been concerned in. 237.22

quaestor urbanus , city treasurer (see Introd., p. lix), in which capacity he appears to have done a service to Caesar, who was then in Gaul.

237.28

nihil egit aliud , had no other aim . 237.29

haec , the present condition of things, i.e. T. Ligarius could not have any interested motive in doing this favor, since he could not foresee how powerful Caesar was to become.

eum : § 300 , b (196, a, 2, N.); G. 521, N.3; H. 449, II. 237.31

officio , service (to you). 237.32

tot talibus , many and excellent as they are. 238.2

condonaveris : condonare is to grant something for the sake of some one else.

Commentary on Plea for Ligarius. James Bradstreet Greenough. ed. James Bradstreet Greenough, ed. George Lyman Kittredge. Boston. 1897.

Sponsored by Perseus Project, Tufts University.

Funding provided by The National Endowment for the Humanities.

Current edition Perseus

Commentary on Plea for Ligarius (English) (Select Orations of Cicero (Allen and Greenough's Edition). Greenough, James Bradstreet; Kittredge, George Lyman, editors. Boston, London: Ginn & Company, 1897.)

Editions (1)

Pro Q. Ligario Perseus (Cicero. M. Tulli Ciceronis Orationes, Vol. 6. Clark, Albert Curtis, editor. Oxford: Clarendon Press, 1918.) — 4 focus

[4] itaque Ligarius, qui omne tale negotium fugeret¹, paulum adventu Vari conquievit. 2 adhuc, C. Caesar, Q. Ligarius omni culpa vacat². domo est egressus non modo nullum ad bellum sed ne ad minimam quidem suspicionem³ belli; legatus in pace profectus⁴ in provincia pacatissima ita se gessit ut ei pacem esse expediret. profectio certe animum tuum non debet offendere: num igitur remansio? multo minus. nam profectio voluntatem habuit non turpem, remansio necessitatem etiam honestam. ergo haec duo tempora carent crimine: unum cum est legatus profectus, alterum cum efflagitatus a provincia praepositus Africae est.

[5] tertium tempus quod post adventum Vari in Africa restitit, si⁵ est criminosum, necessitatis crimen est, non voluntatis. an ille, si potuisset illinc⁶ ullo modo evadere, Vticae quam⁷ Romae, cum P. Attio quam cum concordissimis fratribus, cum alienis esse quam cum suis maluisset? cum ipsa legatio plena desideri ac sollicitudinis fuisset propter incredibilem quendam fratrum amorem, hic aequo animo esse potuit belli discidio distractus a fratribus?

[6] nullum igitur habes, Caesar, adhuc in Q. Ligario signum alienae a te voluntatis; cuius ego causam animadverte, quaeso, qua fide defendam: prodo meam. O clementiam admirabilem atque omnium laude, praedicatione, litteris monumentisque decorandam! M. Cicero⁸ apud te defendit alium in ea voluntate non fuisse in qua se ipsum confitetur fuisse, nec tuas tacitas⁹ cogitationes extimescit nec quid tibi de alio audienti de se¹⁰ occurrat reformidat. 3 vide quam non reformidem; vide quanta lux liberalitatis et sapientiae tuae mihi apud te dicenti oboriatur: quantum potero voce contendam ut hoc¹¹ populus Romanus exaudiat.

[7] suscepto bello, Caesar, gesto etiam¹² ex parte magna, nulla vi coactus, iudicio ac voluntate¹³ ad ea arma profectus sum quae erant sumpta contra te. apud quem igitur hoc dico? nempe apud eum qui, cum hoc sciret, tamen me, ante quam vidit, rei publicae reddidit; qui ad me ex Aegypto litteras misit ut essem idem qui fuissem; qui me¹⁴, cum ipse imperator in toto imperio populi Romani¹⁵ unus esset, esse alterum passus est; a quo hoc ipso C. Pansa mihi hunc¹⁶ nuntium perferente concessos fascis laureatos tenui quoad tenendos putavi; qui mihi tum denique salutem se putavit dare¹⁷, si eam nullis spoliatam ornamentis dedisset.

[8] vide, quaeso, Tubero, ut, qui de meo facto non dubitem, de Ligari audeam dicere¹⁸¹⁹. atque haec propterea de me dixi ut mihi Tubero, cum de se eadem dicerem, ignosceret; cuius ego industriae gloriaeque faveo vel propter propinquam cognationem, vel quod eius ingenio studiisque delector, vel quod laudem adulescentis propinqui existimo etiam ad meum aliquem fructum redundare.

[9] sed hoc quaero: quis putat²⁰ esse crimen fuisse in Africa²¹? nempe is qui et ipse in eadem provincia²² esse voluit et prohibitum se a Ligario queritur, et certe contra ipsum Caesarem est congressus armatus. quid enim, Tubero, tuus ille²³ destrictus in acie Pharsalica gladius agebat? cuius latus ille mucro petebat? qui sensus erat armorum tuorum? quae tua mens, oculi, manus, ardor animi? quid cupiebas, quid optabas? nimis urgeo; commoveri videtur adulescens.

[10] 4 ad me revertar. isdem in armis fui. quid autem aliud egimus, Tubero, nisi ut quod hic potest nos possemus? quorum igitur impunitas, Caesar, tuae clementiae laus est, eorum ipsorum ad crudelitatem te²⁴ acuet²⁵ oratio? atque in hac causa non nihil equidem, Tubero, etiam tuam, sed multo magis patris tui prudentiam desidero, quod homo cum ingenio tum etiam doctrina excellens genus hoc causae quod esset non viderit. nam si vidisset, quovis profecto quam isto modo a te agi maluisset. arguis fatentem. non est satis: accusas eum qui causam habet aut, ut ego dico, meliorem quam tu aut, ut tu vis, parem.

[11] haec admirabilia²⁶, sed prodigi simile²⁷ est quod dicam. non habet eam vim ista accusatio ut Q. Ligarius condemnetur, sed ut necetur²⁸. hoc egit civis Romanus ante te nemo: externi sunt isti²⁹ mores³⁰ aut levium Graecorum aut immanium barbarorum. nam quid agis aliud? ut Romae ne sit, ut domo³¹ careat, ne cum optimis fratribus, ne cum hoc T. Broccho avunculo, ne cum eius filio consobrino suo³², ne nobiscum vivat, ne sit in patria? num est, num potest magis carere his omnibus quam caret? Italia prohibetur, exsulat. non tu hunc³³ ergo patria privare, qua caret, sed vita vis.

[12] at istud ne apud eum quidem dictatorem qui omnis quos oderat morte multabat quisquam egit isto modo. ipse iubebat occidi nullo postulante, praemiis³⁴ invitabat; quae tamen crudelitas ab hoc eodem³⁵ aliquot annis post quem tu nunc crudelem esse vis vindicata est. 5 ego vero istud non postulo inquies. ita me hercule existimo, Tubero. Novi enim te, novi patrem, novi domum nomenque vestrum; studia³⁶ generis ac familiae vestrae virtutis, humanitatis, doctrinae, plurimarum artium atque optimarum nota mihi sunt³⁷.

[13] itaque certo scio vos non petere sanguinem, sed parum attenditis. res enim eo³⁸ spectat ut ea poena in qua adhuc Q. Ligarius sit non videamini esse contenti. quae est³⁹ igitur alia praeter mortem? si enim est in exsilio, sicuti est, quid amplius postulatis? an, ne ignoscatur⁴⁰? hoc vero multo acerbius multoque⁴¹ durius. quodne⁴² nos petimus⁴³ precibus ac⁴⁴ lacrimis, strati ad pedes, non tam nostrae causae fidentes quam huius humanitati, id ne impetremus pugnabis⁴⁵, et in nostrum fletum inrumpes, et nos iacentis ad pedes supplicum voce prohibebis?

[14] si, cum hoc domi faceremus, quod et fecimus et, ut spero, non frustra fecimus, tu repente inruisses et clamare coepisses C. Caesar, cave credas⁴⁶, cave ignoscas, cave te fratrum pro fratris salute obsecrantium misereat⁴⁷, nonne omnem humanitatem exuisses? quanto hoc durius, quod nos domi petimus, id a te in foro oppugnari⁴⁸ et in tali miseria multorum perfugium misericordiae tolli⁴⁹? dicam plane, Caesar, quod sentio.

[15] si in tanta⁵⁰ tua fortuna lenitas⁵¹ tanta non esset, quam tu per te, per te⁵², inquam, obtines—intellego quid loquar—, acerbissimo luctu redundaret ista victoria. quam multi enim essent de victoribus qui te crudelem esse vellent, cum etiam de victis reperiantur! quam multi qui⁵³ cum a te ignosci nemini vellent, impedirent clementiam tuam, cum⁵⁴ hi quibus ipsis⁵⁵ ignovisti nolint te esse in alios misericordem!

[16] quod si probare Caesari possemus in Africa Ligarium omnino non fuisse, si honesto et misericordi mendacio saluti civi calamitoso esse vellemus, tamen hominis non esset in tanto discrimine et periculo civis refellere et coarguere⁵⁶ nostrum mendacium, et, si esset alicuius, eius certe non esset qui in eadem causa et fortuna fuisset. sed tamen aliud est errare Caesarem nolle, aliud est nolle⁵⁷ misereri. tum diceres⁵⁸: Caesar, cave credas: fuit in Africa⁵⁹, tulit arma contra te. nunc quid dicis? cave ignoscas. haec nec hominis nec ad hominem vox est. qua qui apud te, C. Caesar, utetur⁶⁰, suam citius abiciet humanitatem quam extorquebit tuam.

[17] 6 ac primus aditus et postulatio Tuberonis haec, ut opinor, fuit, velle se de Q. Ligari scelere dicere. non dubito quin admiratus sis, vel quod nullo de alio⁶¹ quisquam⁶², vel quod is qui in eadem causa fuisset, vel quidnam novi sceleris⁶³ adferret. scelus tu illud vocas, Tubero? cur? isto enim nomine illa adhuc causa caruit. Alii errorem appellant, alii timorem; qui durius, spem, cupiditatem, odium, pertinaciam; qui gravissime, temeritatem: scelus praeter te adhuc nemo. ac mihi quidem, si proprium et verum nomen nostri mali quaeritur⁶⁴, fatalis quaedam calamitas incidisse videtur et improvidas hominum mentis occupavisse, ut nemo mirari debeat humana consilia divina necessitate esse superata.

[18] liceat esse miseros—quamquam hoc victore esse non possumus; sed non loquor de nobis, de illis loquor qui occiderunt—fuerint cupidi, fuerint irati, fuerint pertinaces: sceleris vero crimine, furoris, parricidi liceat Cn. Pompeio mortuo, liceat multis aliis carere. quando hoc ex te quisquam⁶⁵, Caesar, audivit, aut tua quid aliud arma voluerunt nisi a te contumeliam propulsare⁶⁶? quid egit tuus invictus exercitus nisi uti⁶⁷ suum ius tueretur et dignitatem tuam? quid? tu, cum pacem esse cupiebas, idne agebas ut tibi cum sceleratis an ut cum bonis civibus⁶⁸ conveniret?

[19] mihi vero, Caesar⁶⁹, tua in me maxima merita tanta certe non viderentur, si me ut sceleratum a te conservatum putarem. quo modo autem tu de re publica bene meritus esses⁷⁰, cum tot sceleratos incolumi dignitate esse voluisses? secessionem tu illam existimavisti, Caesar, initio, non bellum, nec hostile odium, sed civile discidium, utrisque⁷¹ cupientibus rem publicam salvam⁷², sed partim consiliis, partim studiis a communi utilitate aberrantibus. principum dignitas erat paene par, non par fortasse eorum qui sequebantur; causa tum dubia, quod erat aliquid in utraque parte quod probari posset; nunc melior⁷³ ea iudicanda est quam etiam di adiuverunt. cognita vero clementia tua quis non eam victoriam probet in qua occiderit nemo nisi armatus?

[20] 7 sed, ut omittam communem causam, veniamus ad nostram. utrum tandem existimas facilius fuisse, Tubero, Ligario⁷⁴ ex Africa exire an vobis⁷⁵ in Africam non venire? poteramusne, inquies, cum senatus censuisset? si me consulis, nullo modo; sed tamen Ligarium senatus idem legaverat. atque ille eo tempore paruit cum parere senatui necesse erat; vos tum paruistis cum paruit nemo qui⁷⁶ noluit. reprehendo igitur? minime vero. neque enim licuit aliter vestro generi, nomini, familiae, disciplinae. sed hoc non concedo ut, quibus rebus gloriemini in vobis, easdem in aliis reprehendatis.

[21] Tuberonis⁷⁷ sors coniecta est ex senatus consulto, cum ipse non adesset, morbo etiam impediretur: statuerat excusari⁷⁸. haec ego novi propter omnis necessitudines quae mihi sunt cum L. Tuberone: domi⁷⁹ una eruditi, militiae contubernales, post adfines, in omni⁸⁰ vita familiares; magnum etiam vinculum quod isdem studiis semper usi sumus. scio⁸¹ Tuberonem domi manere voluisse: sed ita quidam agebant, ita rei publicae sanctissimum nomen opponebant⁸² ut, etiam si aliter sentiret, virorum⁸³ tamen ipsorum pondus sustinere non posset.

[22] cessit auctoritati amplissimi viri⁸⁴ vel potius paruit: una est profectus cum eis quorum erat una causa. tardius iter fecit; itaque in Africam venit iam occupatam. hinc in Ligarium crimen oritur vel ira potius. nam si crimen est voluisse⁸⁵, non minus magnum est vos Africam, arcem omnium provinciarum, natam ad bellum contra hanc urbem gerendum, obtinere voluisse quam aliquem se maluisse. atque is tamen aliquis Ligarius non fuit: Varus imperium se habere dicebat; fascis certe habebat.

[23] sed quoquo modo se illud habet⁸⁶, haec querela, Tubero, vestra quid valet? recepti in provinciam non sumus. quid, si essetis? Caesarine eam tradituri fuistis⁸⁷ an contra Caesarem retenturi? 8 vide quid licentiae, Caesar, nobis⁸⁸ tua liberalitas det vel potius audaciae. si responderit Tubero, Africam, quo senatus eum sorsque miserat, tibi patrem suum traditurum fuisse, non dubitabo apud ipsum te cuius id eum facere interfuit gravissimis verbis eius consilium reprehendere. non enim, si tibi ea res grata fuisset, esset etiam approbata⁸⁹.

[24] sed iam hoc totum omitto, non ultra⁹⁰ offendam tuas patientissimas auris quam ne Tubero quod numquam cogitavit facturus fuisse videatur. veniebatis igitur in provinciam⁹¹, unam ex omnibus huic victoriae maxime infensam⁹², in qua rex⁹³ potentissimus inimicus huic causae, aliena voluntas conventus firmi atque magni. quaero: quid facturi fuistis⁹⁴? quamquam quid facturi fueritis dubitem⁹⁵, cum videam quid feceritis? prohibiti estis in provincia vestra pedem ponere et prohibiti⁹⁶ summa cum iniuria.

[25] quo modo id tulistis? acceptae iniuriae⁹⁷ querelam ad quem detulistis? nempe ad eum cuius auctoritatem secuti in societatem belli veneratis. quod si Caesaris causa in provinciam veniebatis, ad eum profecto exclusi provincia venissetis. venistis ad Pompeium. quae est ergo apud Caesarem querela, cum eum accusetis a quo queramini prohibitos vos⁹⁸ contra Caesarem gerere bellum? atque in hoc quidem vel cum mendacio, si voltis⁹⁹, gloriemini¹⁰⁰ per me licet, vos provinciam fuisse Caesari tradituros. etiam si a Varo et a¹⁰¹ quibusdam aliis prohibiti estis¹⁰², ego tamen confitebor culpam esse Ligari qui vos tantae laudis occasione privarit¹⁰³.

[26] 9 sed vide, quaeso, Caesar, constantiam ornatissimi viri L. Tuberonis¹⁰⁴, quam ego, quamvis ipse probarem, ut probo, tamen non commemorarem, nisi a te cognovissem in primis eam virtutem solere laudari. quae fuit igitur umquam in ullo homine tanta constantia? Constantiam dico; nescio an melius patientiam possim dicere. quotus enim istud¹⁰⁵ quisque fecisset ut, a quibus partibus in dissensione civili non esset¹⁰⁶ receptus, essetque etiam cum¹⁰⁷ crudelitate reiectus, ad eas ipsas partis¹⁰⁸ rediret? Magni cuiusdam animi atque eius viri quem de suscepta¹⁰⁹ causa propositaque sententia nulla contumelia, nulla vis, nullum periculum posset¹¹⁰ depellere.

[27] ut enim cetera paria Tuberoni cum Varo fuissent, honos¹¹¹, nobilitas, splendor, ingenium, quae nequaquam fuerunt, hoc certe praecipuum Tuberonis quod iusto cum imperio ex senatus consulto in provinciam suam venerat. hinc prohibitus non ad Caesarem ne iratus, non domum ne iners, non aliquam in¹¹² regionem ne condemnare causam illam quam secutus esset¹¹³ videretur: in Macedoniam ad¹¹⁴ Cn. Pompei castra venit, in eam ipsam causam a qua erat reiectus iniuria.

[28] quid? cum¹¹⁵ ista res nihil commovisset eius animum ad quem veneratis, languidiore, credo, studio in causa fuistis; tantum modo in praesidiis eratis, animi vero a causa abhorrebant: an, ut fit in civilibus bellis¹¹⁶—nec in vobis magis¹¹⁷ quam in reliquis; omnes enim vincendi studio tenebamur. pacis equidem semper auctor fui, sed tum sero; erat enim amentis, cum aciem videres, pacem cogitare. omnes, inquam, vincere volebamus; tu certe praecipue¹¹⁸, qui in eum locum venisses¹¹⁹ ubi tibi¹²⁰ esset pereundum, nisi vicisses. quamquam, ut nunc se res habet, non dubito quin hanc salutem anteponas illi victoriae.

[29] 10 haec ego non dicerem, Tubero, si aut vos constantiae vestrae aut Caesarem benefici sui paeniteret. nunc quaero utrum vestras iniurias an rei publicae persequamini. si rei publicae, quid de vestra in illa causa perseverantia respondebitis? si vestras, videte ne erretis qui Caesarem vestris inimicis iratum fore putetis, cum ignoverit suis.

itaque num tibi videor in causa Ligari esse occupatus, num de eius facto dicere? quicquid dixi, ad unam summam referri volo vel humanitatis vel clementiae vel misericordiae¹²¹.

[30] causas, Caesar, egi multas equidem¹²² tecum, dum te in foro tenuit ratio honorum tuorum, certe numquam hoc modo: ignoscite, iudices; erravit, lapsus est, non putavit; si umquam posthac. ad parentem sic agi solet, ad iudices: non fecit, non cogitavit; falsi testes, fictum crimen. dic te, Caesar, de facto Ligari iudicem esse; quibus in praesidiis fuerit quaere¹²³: taceo, ne haec quidem conligo, quae fortasse valerent etiam apud iudicem: legatus ante bellum profectus, relictus in pace, bello oppressus, in eo ipso non acerbus¹²⁴, totus animo¹²⁵ et studio¹²⁶ tuus. ad iudicem sic¹²⁷, sed ego apud¹²⁸ parentem loquor: erravi, temere feci¹²⁹, paenitet; ad clementiam tuam confugio, delicti veniam peto, ut ignoscatur¹³⁰ oro. si nemo impetravit, adroganter: si plurimi, tu idem fer opem qui spem dedisti.

[31] an sperandi de Ligario causa non erit¹³¹, cum mihi apud te locus sit etiam pro altero deprecandi? quamquam nec in hac oratione spes est posita causae nec in eorum studiis qui a te pro Ligario petunt tui necessarii. 11 vidi enim et cognovi quid maxime spectares, cum pro alicuius salute multi laborarent: causas apud te rogantium gratiosiores esse quam voltus¹³², neque te spectare quam tuus esset necessarius is qui te oraret, sed quam illius¹³³ pro quo laboraret. itaque tribuis tu¹³⁴ quidem tuis ita multa ut mihi beatiores illi¹³⁵ videantur interdum qui tua liberalitate fruantur¹³⁶ quam tu ipse qui illis tam multa concedas; sed video tamen apud te, ut dixi, causas¹³⁷ valere plus quam preces, ab eisque te moveri maxime quorum iustissimum videas dolorem in petendo.

[32] in Q. Ligario conservando multis tu quidem gratum facies necessariis tuis, sed hoc, quaeso, considera, quod soles. possum fortissimos viros, Sabinos, tibi probatissimos, totumque agrum Sabinum, florem Italiae ac robur rei publicae, proponere¹³⁸. Nosti¹³⁹ optime homines. animadverte horum omnium maestitiam et dolorem; huius T. Brocchi de quo non dubito quid existimes lacrimas squaloremque ipsius et fili vides.

[33] quid de fratribus dicam? noli, Caesar, putare de unius capite nos agere: aut tres Ligarii retinendi in civitate¹⁴⁰ sunt aut tres ex¹⁴¹ civitate exterminandi. quodvis¹⁴² exsilium his est optatius quam patria, quam domus, quam di penates, illo uno¹⁴³ exsulante. si fraterne, si pie, si cum dolore faciunt, moveant te horum lacrimae, moveat pietas, moveat germanitas; valeat tua vox illa quae vicit. te enim dicere audiebamus nos omnis adversarios putare, nisi qui nobiscum essent; te omnis qui contra te non essent tuos. videsne igitur hunc splendorem omnem¹⁴⁴, hanc Brocchorum domum, hunc L. Marcium, C. Caesetium, L. Corfidium, hos omnis equites Romanos qui adsunt veste mutata, non solum notos tibi verum etiam probatos viros¹⁴⁵. atque his irascebamur, hos requirebamus, his non nulli etiam minabantur¹⁴⁶. conserva igitur tuis suos ut, quem ad modum cetera quae dicta sunt a te, sic hoc verissimum reperiatur.

[34] 12 quod si penitus perspicere posses concordiam Ligariorum, omnis fratres tecum iudicares fuisse. an potest quisquam dubitare quin, si Q. Ligarius in Italia esse potuisset, in eadem sententia futurus¹⁴⁷ fuerit in qua fratres fuerunt? quis est qui horum consensum conspirantem et paene conflatum in hac prope aequalitate fraterna noverit¹⁴⁸ qui hoc non sentiat, quidvis prius futurum fuisse quam ut hi fratres diversas sententias fortunasque sequerentur? voluntate igitur omnes tecum fuerunt: tempestate abreptus est unus qui, si consilio id fecisset, esset eorum similis quos tu tamen salvos esse voluisti.

[35] sed ierit ad bellum, dissenserit non a te solum verum etiam a fratribus: hi te orant tui. equidem, cum tuis omnibus negotiis interessem, memoria teneo qualis T. Ligarius quaestor urbanus fuerit erga te et dignitatem tuam. sed parum est me hoc meminisse: spero etiam te qui oblivisci nihil soles nisi iniurias—cum hoc est animi, tum¹⁴⁹ etiam ingeni tui—te aliquid de huius illo quaestorio officio, etiam de aliis quibusdam quaestoribus reminiscentem recordari.

[36] hic igitur T. Ligarius, qui tum nihil egit aliud—neque enim haec divinabat—nisi ut tui se¹⁵⁰ studiosum et bonum virum iudicares, nunc a te supplex fratris salutem petit. quam huius admonitus officio cum utrisque his dederis, tris fratres optimos et integerrimos non solum sibi ipsos¹⁵¹ neque his tot talibus viris neque nobis necessariis tuis¹⁵² sed etiam rei publicae condonaveris.

James Bradstreet Greenough Commentary on Plea for Ligarius III

ed. James Bradstreet Greenough, ed. George Lyman Kittredge

Search the Perseus Catalog for:

III. Confirmatio (§§ 4—36).

Current edition Perseus

Stable identifiers