View:
By Line
Satura VII
Et spes et ratio studiorum in Caesare tantum;
1
solus enim tristes hac tempestate Camenas
respexit, cum iam celebres notique poetae
balneolum Gabiis, Romae conducere furnos
temptarent, nec foedum alii nec turpe putarent
5
praecones fieri, cum desertis Aganippes
vallibus esuriens migraret in atria Clio;
nam si Pieria quadrans tibi nullus in umbra
ostendatur, ames nomen victumque Machaerae
et vendas potius commissa quod auctio vendit
10
stantibus, oenophorum tripedes armaria cistas,
Alcitheon Pacti, Thebas et Terea Fausti.
hoc satius quam si dicas sub iudice
vidi
quod non vidisti, faciant equites Asiani
quamquam et Cappadoces faciant equitesque Bithyni,
15
altera quos nudo traducit Gallia talo.
Nemo tamen studiis indignum ferre laborem
cogetur posthac, nectit quicumque canoris
eloquium vocale modis laurumque momordit.
hoc agite, o iuvenes, circumspicit et stimulat vos
20
materiamque sibi ducis indulgentia quaerit,
si qua aliunde putas rerum expectanda tuarum
praesidia atque ideo croceae membrana tabellae
impletur, lignorum aliquid posce ocius et quae
componis dona Veneris, Telesine, marito,
25
aut clude et positos tinea pertunde libellos,
frange miser calamum vigilataque proelia dele,
qui facis in parva sublimia carmina cella,
ut dignus venias hederis et imagine macra.
spes nulla ulterior; didicit iam dives avarus
30
tantum admirari, tantum laudare disertos,
ut pueri Iunonis avem. sed defluit aetas
et pelagi patiens et cassidis atque ligonis.
taedia tunc subeunt animos, tunc seque suamque
Terpsichoren odit facunda et nuda senectus.
35
Accipe nunc artes ne quid tibi conferat iste
quem colis et Musarum et Apollinis aede relicta,
ipse facit versus, atque uni cedit Homero
propter mille annos, et si dulcedine famae
succensus recites, maculosas
1
commodat aedes;
40
haec longe ferrata domus servire iubetur,
in qua sollicitas imitatur ianua portas,
scit dare libertos extrema in parte sedentis
ordinis et magnas comitum disponere voces:
nemo dabit regum quanti subsellia constant
45
et quae conducto pendent anabathra tigillo,
quaeque reportandis posita est orchestra cathedris.
nos tamen hoc agimus tenuique in pulvere sulcos
ducimus et litus sterili versamus aratro,
nam si discedas, laqueo tenet ambitiosi
50
consuetudo mali, tenet insanabile multos
2
scribendi cacoethes et aegro in corde senescit.
Sed vatem egregium, cui non sit publica vena,
qui nil expositum soleat deducere nec qui
communi feriat carmen triviale moneta,
55
hunc, qualem nequeo monstrare et sentio tantum,
anxietate carens animus facit, omnis acerbi
inpatiens, cupidus silvarum aptusque bibendis
fontibus Aonidum. neque enim cantare sub antro
Pierio thyrsumque potest contingere maesta
60
paupertas atque aeris inops, quo nocte dieque
corpus eget: satur est cum dicit Horatius
euhoe!
quis locus ingenio, nisi cum se carmine solo
vexant et dominis Cirrhae Nysaeque feruntur
pectora vestra duas non admittentia curas?
65
magnae mentis opus, nec de lodice paranda
attonitae, currus et equos faciesque deorum
aspicere et qualis Rutulum confundat Erinys.
nam si Vergilio puer et tolerabile desset
hospitium, caderent omnes a crinibus hydri,
70
surda nihil gemeret grave bucina: poscimus ut sit
non minor antiquo Rubrenus Lappa cothurno,
cuius et alveolos et laenam pignerat Atreus?
non habet infelix Numitor quod mittat amico:
Quintillae quod donet habet, nec defuit illi
75
unde emeret multa pascendum carne leonem
iam domitum; constat leviori belua sumptu
nimirum et capiunt plus intestina poetae.
Contentus fama iaceat Lucanus in hortis
marmoreis, et Serrano tenuique Saleio
80
gloria quantalibet quid erit, si gloria tantum est?
curritur ad vocem iucundam et carmen amicae
Thebaidos, laetam cum fecit Statius urbem
promisitque diem: tanta dulcedine captos
adficit ille animos tantaque libidine volgi
85
auditur; sed cum fregit subsellia versu,
esurit, intactam Paridi nisi vendit Agauen.
ille et militiae multis largitur honorem,
semenstri digitos vatum circumligat auro:
quod non dant proceres, dabit histrio; tu Camerinos
90
et Baream, tu nobilium magna atria curas?
praefectos Pelopea facit, Philomela tribunos.
haut tamen invideas vati quem pulpita pascunt:
quis tibi Maecenas, quis nunc erit aut Proculeius
aut Fabius? quis Cotta iterum, quis Lentulus alter?
95
tunc par ingenio pretium, tunc utile multis
pallere et vinum toto nescire Decembri.
Vester porro labor fecundior, historiarum
scriptores? perit
3
hic plus temporis atque olei plus.
nullo quippe modo millensima pagina surgit
100
omnibus et crescit multa damnosa papyro;
sic ingens rerum numerus iubet atque operum lex.
quae tamen inde seges? terrae quis fructus apertae?
quis dabit historico quantum daret acta legenti?
Sed genus ignavum, quod lecto gaudet et umbra.
105
dic igitur quid causidicis civilia praestent
officia et magno comites in fasce libelli.
ipsi magna sonant, sed tum cum creditor audit
praecipue, vel si tetigit latus acrior illo
qui venit ad dubium grandi cum codice nomen.
110
tunc inmensa cavi spirant mendacia folles
conspuiturque sinus: veram deprendere messem
si libet, hinc centum patrimonia causidicorum,
parte alia solum russati pone Lacertae
4
.
consedere duces, surgis tu pallidus Aiax
115
dicturus dubia pro libertate bubulco
iudice, rumpe miser tensum iecur, ut tibi lasso
Agantur virides, scalarum gloria, palmae.
quod vocis pretium? siccus petasunculus et vas
pelamydum aut veteres, Maurorum epimenia, bulbi,
120
aut vinum Tiberi devectum, quinque lagonae.
si quater egisti, si contigit aureus unus,
inde cadunt partes ex foedere pragmaticorum.
Aemilio dabitur quantum licet, et melius nos
egimus; huius enim stat currus aeneus, alti
125
quadriiuges in vestibulis, atque ipse feroci
bellatore sedens curvatum hastile minatur
eminus et statua meditatur proelia lusca.
sic Pedo conturbat, Matho deficit, exitus hic est
Tongilii, magno cum rhinocerote lavari
130
qui solet et vexat lutulenta balnea turba,
perque forum iuvenes longo premit assere Maedos
empturus pueros argentum murrina villas;
spondet enim Tyrio stlattaria purpura filo.
et tamen est illis hoc utile: purpura vendit
135
causidicum, vendunt amethystina; convenit illi
et strepitu et facie maioris vivere census,
sed finem inpensae non servat prodiga Roma.
Fidimus eloquio
5
? Ciceroni nemo ducentos
nunc dederit nummos, nisi fulserit anulus ingens.
140
respicit haec primum qui litigat, an tibi servi
octo, decem comites, an post te sella, togati
ante pedes, ideo conducta Paulus agebat
sardonyche, atque ideo pluris quam Gallus agebat,
quam Basilus. rara in tenui facundia panno.
145
quando licet Basilo flentem producere matrem?
quis bene dicentem Basilum ferat? accipiat te
Gallia vel potius nutricula causidicorum
Africa, si placuit mercedem ponere linguae.
Declamare doces? o ferrea pectora Vetti,
150
cum perimit saevos classis numerosa tyrannos.
nam quaecumque sedens modo legerat, haec eadem stans,
perferet atque eadem cantabit versibus isdem;
occidit miseros crambe repetita magistros,
quis color et quod sit causae genus atque ubi summa
155
quaestio, quae veniant diversa e parte
6
sagittae,
nosse volunt omnes, mercedem solvere nemo
mercedem appellas? quid enim scio? culpa docentis
scilicet arguitur, quod laevae parte mamillae
nil salit Arcadico iuveni, cuius mihi sexta
160
quaque die miserum dirus caput Hannibal inplet,
quidquid id est de quo deliberat, an petat urbem
a Cannis, an post nimbos et fulmina cautus
circumagat madidas a tempestate cohortes.
quantum vis stipulare et protinus accipe: quid
7
do
165
ut totiens illum pater audiat? haec alii sex
vel plures uno conclamant ore sophistae
et veras agitant lites raptore relicto;
fusa venena silent, malus ingratusque maritus
et quae iam veteres sanant mortaria caecos.
170
Ergo sibi dabit ipse rudem, si nostra movebunt
consilia, et vitae diversum iter ingredietur
ad pugnam qui rhetorica descendit ab umbra,
summula ne pereat qua vilis tessera venit
frumenti; quippe haec merces lautissima. tempta
175
Chrysogonus quanti doceat vel Polio quanti
lautorum pueros: artem scindes
8
Theodori
Balnea sescentis et pluris porticus in qua
gestetur dominus quotiens pluit—anne serenum
expectet spargatve luto iumenta recenti?
180
hic potius, namque hic mundae nitet ungula mulae.
parte alia longis Numidarum fulta columnis
surgat et algentem rapiat cenatio solem,
qualiacumque domus, veniet qui fercula docte
hos inter sumptus sestertia Quintiliano,
ut multum, duo sufficient; res nulla minoris
constabit patri quam filius.
unde igitur tot
Quintilianus habet saltus? exempla novorum
fatorum transi: felix et pulcer et acer,
190
felix et sapiens et nobilis et generosus
adpositam nigrae lunam subtexit alutae;
felix orator quoque maximus et iaculator,
et si perfrixit, cantat bene. distat enim quae
sidera te excipiant modo primos incipientem
195
edere vagitus et adhuc a matre rubentem.
si Fortuna volet, fies
11
de rhetore consul;
si volet haec eadem, fiet de consule rhetor.
Ventidius quid enim? quid Tullius? anne aliud quam
sidus et occulti miranda potentia fati?
200
servis regna dabunt, captivis fata triumphum.
felix ille tamen corvo quoque rarior albo.
paenituit multos vanae sterilisque cathedrae,
sicut Thrasimachi probat exitus atque Secundi
Carrinatis; et hunc inopem vidistis, Athenae,
205
nil praeter gelidas ausae conferre cicutas.
di, maiorum umbris tenuem et sine pondere terram
spirantisque crocos et in urna perpetuum ver,
qui praeceptorem sancti voluere parentis
esse loco. metuens virgae iam grandis Achilles
210
cantabat patriis in montibus et cui non tunc
eliceret risum citharoedi cauda magistri;
sed Rufum atque alios caedit sua quemque iuventus,
Rufum, quem totiens Ciceronem Allobroga dixit.
Quis gremio Celadi doctique Palaemonis adfert
215
quantum grammaticus meruit labor? et tamen ex hoc
quodcumque est, minus est autem quam rhetoris aera,
discipuli custos praemordet acoenonoetus
12
et qui dispensat frangit sibi. cede, Palaemon,
et patere inde aliquid decrescere, non aliter quam
220
institor hibernae tegetis niveique cadurci,
dummodo non pereat mediae quod noctis ab hora
sedisti, qua nemo faber, qua nemo sederet
qui docet obliquo lanam deducere ferro;
dummodo non pereat totidem olfecisse lucernas
225
quot stabant pueri, cum totus decolor esset
Flaccus et haereret nigro fuligo Maroni.
Rara tamen merces quae cognitione tribuni
non egeat. sed vos saevas inponite leges,
ut praeceptori verborum regula constet,
230
ut legat historias, auctores noverit omnes
tamquam ungues digitosque suos, ut forte rogatus
dum petit aut thermas aut Phoebi balnea, dicat
nutricem Anchisae, nomen patriamque novercae
Anchemoli, dicat quot Acestes vixerit annis,
235
quot Siculi Phrygibus vini donaverit urnas;
exigite ut mores teneros ceu pollice ducat,
ut si quis cera voltum facit; exigite ut sit
et pater ipsius coetus, ne turpia ludant,
ne faciant vicibus; non est leve tot puerorum
240
observare manus oculosque in fine trementis,
‘haec,’ inquit, ‘cura, sed
13
cum se verterit annus,
accipe, victori populus quod postulat, aurum.’
Saturae. Juvenal. ed. G. G. Ramsay. London. 1918.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by Tufts University.