View:
By Section
[1] Itaque non solum ea ratio est probandi arietis, si vellere candido vestitur, sed etiam si palatum atque lingua concolor lanae est. Nam cum hae corporis partes nigrae aut maculosae sunt, pulla vel etiam
1
2
3
4
5
varia nascitur proles; idque inter cetera eximie talibus numeris
6
significavit idem qui supra: Illum autem, quamvis aries sit candidus ipse,
7
Nigra subest udo tantum cui lingua palato, Reice, ne maculis infuscet vellera pullis Nascentum.
8
[2] Una eademque ratio est in crythraeis et nigris arietibus, quorum similiter, ut iam dixi, neutra pars esse debet discolor lanae, multoque minus ipsa universitas tergoris maculis variet. Ideo nisi lanatas oves emi non oportet, quo melius unitas coloris appareat: quae nisi praecipua est in arietibus, paternae notae plerumque natis inhaerent.
9
[3] Habitus autem maxime probatur, cum est altus atque procerus, ventre promisso atque lanato, cauda longissima, densique velleris, fronte lata, testibus amplis, intortis cornibus: non quia magis hic sit utilis, (nam est melior mutilus aries) sed quia
10
minime nocent intorta potius, quam surrecta et patula cornua. Quibusdam
11
tamen regionibus, ubi caeli status uvidus ventosusque est, capros et arietes optaverimus vel amplissimis cornibus, quod ea porrecta
12
altaque
13
maximam partem capitis a tempestate defendant.
14
[4] Itaque si plerumque
15
est atrocior hiems,
16
hoc genus eligemus: si clementior, mutilum probabimus marem: quoniam est illud incommodum in cornuto,
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
quod cum sentiat se velut quodam naturali telo
28
capitis armatum, frequenter in pugnam procurrit, et fit in feminas quoque procacior. Nam rivalem (quamvis solus admissurae non sufficit) violentissime persequitur, nec ab alio tempestive patitur iniri
29
[5] gregem, nisi cum est fatigatus libidine. Mutilus autem, cum se tanquam exarmatum intelligat, nec ad rixam promptus est, et in venere mitior. Itaque capri vel arietis
30
petulci saevitiam pastores hac astutia repellunt. Mensurae pedalis robustam tabulam configunt aculeis, et adversam fronti cornibus religant. Ea res ferum prohibet
31
a rixa, quoniam stimulatum suo ictu ipsum se sauciat.
[6] Epicharmus autem Syracusanus, qui pecudum medicinas diligentissime conscripsit, affirmat pugnacem arietem mitigari terebra secundum auriculas foratis cornibus, qua curvantur in flexum. Eius quadrupedis aetas ad progenerandum optima est trima: nec tamen inhabilis usque in annos octo. Femina post bimatum maritari debet, iuvenisque habetur quinquennis:
[7] fatiscit post annum septimum. Igitur, ut dixi, mercaberis
32
oves intonsas.:
33
variam et canam
34
improbabis, quod sit incerti coloris. Maiorem trima dente
35
minacem sterilem repudiabis. Eliges bimam vasti corporis, cervice
36
prolixi villi, nec asperi,
37
38
39
40
41
42
43
44
45
lanosi et ampli uteri. Nam vitandus est glaber et exiguus.
[8] Atque haec fere communia sunt in comparandis ovibus. Illa etiam tuendis: humilia facere stabula, sed in longitudinem potius quam in latitudinem porrecta,
46
ut simul et hieme calida sint, nec angustiae fetus oblidant.
47
Ea poni debent contra medium diem: namque id pecus, quamvis ex omnibus animalibus sit
48
vestitissimum, frigoris tamen impatientissimum est, nec minus aestivi vaporis. Itaque cohors clausa sublimi macerie praeponi vestibulo debet, ut sit in eam tutus exitus aestuanti;
49
deturque opera, ne quis humor consistat, ut semper quam aridissimis filicibus
50
vel culmis stabula constrata sint, quo purius
51
et mollius incubent foetae, sintque illa
52
mundissima, neque earum valetudo, ' quae praecipue custodienda est, infestetur uligine.
[9] Omnia autem pecudi larga praebenda sunt alimenta. Nam vel exiguus numerus, cum pabulo satiatur, plus domino reddit, quam maximus grex, si senserit penuriam. Sequeris autem novalia non solum herbida, sed quae plerumque vidua sunt spinis; utamur
53
enim saepius auctoritate divini carminis: Si tibi lanitium curae est, primum aspera silva Lappaeque tribulique absint;
54
55
56
57
58
59
60
61
[10] quoniam ea res, ut ait idem, scabras oves reddit, cum tonsis illotus
62
adhaesit Sudor, et hirsuti secuerunt corpora vepres: tum etiam quotidie minuitur lanae fructus,
63
quae quanto prolixior in pecore concrescit, tanto magis obnoxia
64
est rubis, quibus velut hamis inuncata pascentium tergoribus avellitur. Molle vero pecus etiam velamen, quo protegitur, amittit,
65
atque id non parvo sumptu reparatur.
[11] Inter auctores fere constat, primum esse admissurae tempus vernum Parilibus,
66
si sit ovis matura,
67
sin vero
68
feta, circa Iulium mensem. Prius tamen haud dubie probabilius,
69
ut messem vindemia,
70
fructum deinde vineaticum fetura pecoris excipiat, et totius autumni pabulo satiatus agnus ante maestitiam frigorum atque hiemis ieiunium confirmetur. Nam melior est autumnalis verno, sicut ait verissime Celsus; quia
71
magis ad rem pertinet, ut ante aestivum quam hibernum solstitium convalescat: solusque ex omnibus bruma commode nascitur.
[12] Ac si res exigit, ut plurimi mares progenerandi sint, Aristoteles vir callidissimus rerum naturae praecipit
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
admissurae tempore observare siccis diebus halitus septentrionales, ut
82
contra ventum gregem pascamus, et eum spectans admittatur pecus: at si feminae generandae sunt, austrinos flatus captare, ut eadem ratione
83
matrices ineantur. Nam illud, quod priore libro docuimus, ut admissarii dexter vel etiam sinister vinculo testiculos obligetur, in magnis gregibus operosum est.
[13] Post feturam deinde longinquae regionis opilio villicus fere omnem sobolem pastioni
84
reservat; suburbanae, teneros agnos, dum adhuc herbae sunt expertes, lanio tradit, quoniam et parvo sumptu devehuntur, et iis submotis, fructus lactis ex matribus non minor
85
percipitur. Submitti tamen etiam in vicinia urbis quintum quemque
86
oportebit. Nam vernaculum pecus peregrino longe est utilius:
[14] nec committi debet, ut
87
totus grex effetus
88
senectute dominum destituat: cum praesertim boni pastoris vel prima cura sit annis omnibus in demortuarum vitiosarumque ovium locum totidem vel etiam plura capita substituere: quoniam saepe frigorum atque hiemis saevitia pastorem decipit, et eas oves
89
interimit, quas ille tempore autumni ratus adhuc esse
90
[15] tolerabiles, non submoverat. Quo magis etiam propter hos casus, nisi quae validissima
91
non
92
com-
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
prehendatur hieme, novaque progenie repleatur numerus. Quod qui faciet, servare debebit, ne minori quadrimae, neve ei, quae excessit annos octo, prolem submittat. Neutra enim aetas ad educandum est idonea: tum etiam quod ex vetere materia nascitur, plerumque congeneratum parentis senium
104
[16] refert. Nam vel sterile vel imbecillum est. Partus vero incientis
105
pecoris non secus quam obstetricum more custodiri debet. Neque enim aliter hoc animal quam muliebris sexus enititur, saepiusque etiam, quando
106
est omnis rationis ignarum, laborat in partu. Quare veterinariae medicinae prudens esse debet pecoris magister, ut, si res exigat, vel integrum conceptum, cum transversus haeret locis genitalibus, extrahat, vel ferro divisum citra matris perniciem partibus educat,
107
quod Graeci vocant
ἐμβρουλκῖαν.
[17] Agnus autem, cum est editus, erigi debet, atque uberibus admoveri, tum
108
etiam eius diductum
109
os pressis humectare papillis, ut condiscat maternum trahere alimentum. Sed prius quam hoc fiat, exiguum lactis emulgendum
110
est, quod pastores colostrum vocant: ea nisi aliquatenus emittitur, nocet agno qui primo biduo
111
quo natus est, cum matre claudatur, ut et ea partum suum foveat, et ille matrem agnoscere condiscat.
[18] Mox deinde quamdiu non lascivit, obscuro et calido septo
112
custodiatur; postea
113
114
115
116
117
118
119
120
121
luxuriantem virgea cum comparibus hara
122
claudi oportebit, ne velut puerili nimia exultatione macescat: cavendumque est, ut tenerior separetur a validioribus, quia robustus angit imbecillum.
[19] Satisque
123
est mane prius quam grex procedat in pascua; deinde etiam crepusculo redeuntibus saturis ovibus admiscere agnos. Qui cum firmi esse coeperint,
124
pascendi sunt intra stabulum cytiso, vel medica,
125
tum etiam furfuribus, aut, si permittat annona, farina hordei vel ervi: deinde, ubi convalucrint, circa meridiem pratis aut novalibus
126
villae continuis matres admovendae sunt, et septo emittendi agni, ut condiscant
127
foris pasci.
[20] De genere pabuli iam et ante diximus, et nunc eorum, quae omissa sunt, meminerimus, iucundis-simas herbas esse, quae aratro proscissis arvis nascantur; deinde quae pratis uligine carentibus; palustres silvestresque minime idoneas haberi. Nec tamen ulla sunt tam blanda pabula, aut
128
etiam pascua, quorum gratia
129
non exolescat usu continuo, nisi pecudum fastidio pastor occurrerit praebito sale, quod velut
130
aquae ac pabuli condimentum per aestatem canalibus ligneis impositum, cum e pastu redierint oves, lambunt, atque eo sapore cupidinem bibendi pascendique concipiunt.
[22] Cytiso quoque et sativa vicia
141
pulcherrime pascuntur. Necessariae tamen, ubi cetera defecerunt, etiam ex leguminibus paleae. Nam per se hordeum, vel fresa cum faba cicercula sumptuosior est, quam ut suburbanis regionibus salubri pretio
142
possit praeberi: sed sicubi vilitas
143
permittit,
144
haud dubie
145
sunt optima.
[23] De temporibus autem pascendi, et ad
146
aquam ducendi per aestatem non aliter sentio, quam ut prodidit Maro: Luciferi primo cum sidere frigida rura Carpamus, dum mane novum, dum gramina canent, Et ros in tenera pecori gratissimus herba, Inde, ubi quarta sitim caeli collegerit hora, Ad puteos, aut alta greges ad stagna
perducamus, medioque die, ut idem, ad vallem, Sicubi magna Iovis antiquo robore quercus Ingentes tendit ramos, aut sicubi nigrum, Ilicibus crebris sacra nemus accubat umbra.
[24] Rursus deinde iam mitigato vapore compellamus
147
148
149
150
151
152
153
ad
154
aquam—etiam per aestatem id faciendum est—et iterum ad pabula
155
producamus. Solis ad occasum, cum frigidus aera vesper Temperat, et saltus reficit iam roscida luna. Sed observandum est sidus aestatis per emersum Caniculae ut ante meridiem grex in occidentem spectans agatur et in eam partem progrediatur, post meridiem in orientem. Siquidem plurimum refert, ne pascentium capita sint adversa soli, qui plerumque nocet animalibus oriente praedicto sidere.
[26] Tum qui sequitur gregem circumspectus ac vigilans (id quod omnibus et omnium quadrupedum custodibus praecipitia) magna clementia moderetur; idemque
159
propior
160
quia
161
silent, et in agendis recipiendisque ovibus adclamatione ac baculo minetur: nec unquam telum emittat in eas: neque ab his longius recedat: nec aut recubet,
162
aut considat. Nam nisi procedit, stare debet, quandoquidem
163
164
165
166
167
168
169
170
171
custodis officium sublimem celsissimamque oculorum veluti speculam desiderat, ut neque tardiores et gravidas, dum cunctantur,
172
neque agiles et fetas, dum procurrunt, separari
173
a ceteris sinat; ne fur, aut bestia
174
hallucinantem pastorem decipiat. Sed haec communia fere sunt in omni pecore ovillo. Nunc quae sunt generosi propria dicemus.
Res Rustica. Columella. ed. Harrison Boyd Ash, ed. E. S. Forster, ed. Edward H. Heffner. London. 1941-1955.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The Mellon Foundation.