T. Maccius Plautus Cistellaria 2.1

Alcesimarchvs

Credo égo Amorem primum ápud homines carníficinam comméntum.

hanc égo de me coniécturam domi fácio, ni foris quaéram,

qui omnés homines supero atque ántideo cruciábilitatibus ánimi.

205

iactór crucior agitor stimulór, versor

in amóris rota, miser éxanimor,

feror dífferor distrahor díripior,

ita núbilam mentem animi hábeo.

209210

ubi sum, íbi non sum, úbi non sum, íbist animus,

ita mi ómnia sunt ingénia;

quod lúbet, non lubet iam id cóntinuo,

ita me Amor lassum animi lúdificat,

214215

fugat, ágit, appetit, raptát, retinet,

lactát, largitur: quód dat non dat; déludit:

modo quód suasit, id díssuadet,

quod díssuasit, id osténtat.

219220

maritúmis moribus mecum experitur

ita méum frangit amantem ánimum;

neque, nísi quia miser non eó pessum,

mihi úlla abest perdito pérmities.

ita páter apud villam détinuit

225

me hos diés sex ruri cóntinuos,

neque lícitum interea est méam amicam visére

estne hóc miserum memorátu?

nudiussextus

(Alcesimarchvs)

Pótine tu homo facinus facere strenuom?

(Servvs)

Aliorum affatim est

qui faciant. sane ego me nolo fortem perhiberi virum.

Alcesimarchvs

Quia vivo.

Servvs

Facile id quidem edepol possum, si tu vis.

Alcesimarchvs

Volo.

Servvs

At enim ne tu exponas pugno os metuo in imperio meo.

235

Alcesimarchvs

Numquam edepol faciam.

Servvs

Fidem da.

Alcesimarchvs

Do, non facturum esse me.

sed ego primum, tot qui ab amica abesse potuerim dies,

sum nihili.

Servvs

Nihili hercle vero es.

Alcesimarchvs

perdite,

quae me amaret contra.

Servvs

Dignus hercle es infortunio.

Alcesimarchvs

Ei me tot tam acerba facere in corde.

240

Servvs

Frugi nunquam eris.

Alcesimarchvs

Praesertim quae coniurasset mecum et firmasset fidem,

Servvs

Neque deos neque homines aequom est facere tibi posthac bene.

Alcesimarchvs

Quae esset aetatem exactura mecum in matrimonio,

Servvs

Compedes te capere oportet neque eas unquam ponere.

Alcesimarchvs

Quae mihi esset commendata et meae fidei concredita,

245

Servvs

Hercle te verberibus multum caedi oportere arbitror.

Alcesimarchvs

Quae mellillam me vocare et suavium solitast suom.

Servvs

Ob istuc unum verbum dignu's dignus es, deciens qui furcam feras.

Alcesimarchvs

Egomet laetor. sed quid auctor nunc mihi es?

Servvs

Dicam tibi:

Supplicium illi des, suspendas te, ne tibi suscenseat.

250

Alcesimarchvs

Quian

Servvs

Quid tu ergo te manuleo

(Alcesimarchvs)

Quid si amo?

(Tertia)

est amor

atque illam quam te amare intellego

si conclusos vos me habere in carcere

275

amoris noctesque et dies

ni emórtuos

mihi nunquam quisquam

(Tertia)

Immo maxumus.

nam quí amant stulte atque inmodeste atque inprobe

280

ne ament.

(Alcesimarchvs)

ubi tu es?

Servvs

Ecce me.

Alcesimarchvs

I, adfer mihi arma ét loricam adducito.

Servvs

Loricam adducam?

285

Alcesimarchvs

I, curre, equom adfer.

Servvs

Hercle hic insanit miser.

Alcesimarchvs

Abi atque hastatos multos, multos velites,

multos cum multis—nil moror precario.

ubi sunt quae iussi?

Servvs

Sanus hic non est satis.

Tertia

Ab anu esse credo nocitum, cum illaec sic facit.

290

Servvs

Vtrum deliras, quaeso, an astans somnias,

qui equom me adferre iúbes, loricam adducere,

multos hastatos, post id multos velites,

multos cum multis? haec tu pervorsario

mihi fabulatu's fabulatus es.

295

Alcesimarchvs

Dixin égo istaec, obsecro?

Servvs

Modó quidem hercle haec dixisti.

Alcesimarchvs

Non praesens quidem.

Servvs

Praestigiator, siquidem hic non es atque ades.

Tertia

Video ego te Amoris valde tactum toxico,

adulescens; eo te magis volo monitum.

Alcesimarchvs

Mone.

Tertia

Cave sís cum Amore tu unquam bellum sumpseris.

300

Alcesimarchvs

Quid faciam?

Tertia

Ad matrem eius devenias domum,

expurges, iures, ores blande per precem

eamque exores ne tibi suscenseat.

Alcesimarchvs

Expurigabo hercle omnia ad raucam ravim.

Senex

prohibét divitiis máximis, dóte áltili atque opíma.

muliérculam exornatulam. quidem hercle scita.

quamquam vetus cantherius sum, etiam nunc, ut ego opinor,

adhinnire equolam possum ego hanc, si detur sola soli.

Gymnasivm

Nimis opportune mi evenit rediisse Alcesimarchum;

nam sola nulla invitior solet esse.

310

Senex

Me vocato,

ne sola sis: ego tecum ero, volo ego agere, ut tú agas aliquid.

Gymnasivm

Nimis lépide exconcinnavit hasce aedis Alcesimarchus.

Senex

Vt quo m Venus adgreditur, placet; lepidumst amare semper.

Gymnasivm

Venerem meram haec aedes olent, quia amator expolivit.

Senex

Non modo ipsa lepidast, commode quoque hercle fabulatur.

315

sed cum dicta huius intérpretor, haec herclest, ut ego opinor,

meum quaé corrumpit filium. suspiciost eam esse,

utpote quam nunquam viderim; de opinione credo.

nam hasce aedis conductas habet meus gnatus, haec ubi astat:

hoc hanc eam esse opiniost; nam haec illum nominavit.

320

quid si adeam atque appellem. mali damnique inlecebra, salve.

Gymnasivm

vapulabis.

Senex

volo apud te.

Gymnasivm

Intro abeo,

330

nam méretricem astare in via solam prostibuli sanest.

Gymnasivm

quid vis.

Senex

Volo éx te scire quidquid est

quid ego usquam male feci tibi aut meus quisquam, id edisserta,

quam ob rem me meumque filium quom matre remque nostram

365

habes pérditui et praedatui?

Gymnasivm

Miser errat, ut ego dixi.

lepidast materies, ludam ego hunc, nam occasio videtur.

potin operam inique equidem malam ut ne des innocenti?

Senex

Sed obsecro te, nullusnest tibi amator alius quisquam,

nisi meus modo unus filius?

370

Gymnasivm

Quem quidem ego amem, alius nemo est.

Senex

At ego

Gymnasivm

Nil moror: damno sunt tui mihi similes.

Senex

Quid

(Gymnasivm)

isne est id arbitratus?

(Gymasivm)

datores

negotioli bellissimi senices soletis esse.

Lena

Me respondere postulas? iniurium est.

stipulari semper me ultro oportet a viris,

375

eum quaestum facio, nil viris promittere.

siquidem ímperes pro copia, pro recula

Lena

Quin is, si itura es? nimium is vegrandi gradu.

Gymnasivm

Pol ad cubituram, mater, magis sum exercita

fere quam ad cursuram. eo sum tardiuscula.

380

meminere officium suom.

ita mustulentus ventus nares attigit.

capillo scisso atque excissatis auribus

quae quasi carnificis angiporta purigans

non quasi nunc haec sunt hic, limaces, lividae,

405

febriculosae, miserae amicae, ósseae,

diobolares, schoeniculae, miraculae,

cum extritis talis, cum todillis crusculis

Selenivm

Molestus es.

Alcesimarchvs

Meae issula sua aedes egent. ad me sine ducam.

450

Selenivm

Aufer manum.

Alcesimarchvs

Germana mea sororcula.

Selenivm

Repudio te fraterculum.

Alcesimarchvs

Tum tu igitur, mea matercula.

Melaenis

Repudio te † fraterculum.

Alcesimarchvs

Opsecro te

Selenivm

Valeas.

Alcesimarchvs

Vt sinas

Selenivm

Nil moror.

Alcesimarchvs

Expurigare me.

Selenivm

Alcesimarchvs

Sine dicám.

Melaenis

Satis sapit mihi tuis periuriis.

at nunc non potest.

455

Alcesimarchvs

Supplicium polliceri volo.

Selenivm

At mi aps te accipere non libet.

Alcesimarchvs

Em omnia

patior iure infelix.

Selenivm

Volup est neque tis misereri decet.

quamquam hominem

verba dare

non illa qui frangant foedera

460

eos

(unknown)

(Selenivm)

dabis.—

Alcesimarchvs

At egó nec do néque te amíttam hodie, nisi quaé volo tecúm loqui

das mihi operam.

Melaenis

Pótin ut mihi molestus ne sis?

465

Alcesimarchvs

Quin id est nomen mihi,

omnes mortales vocant molestum.

obsecro.

Melaenis

At frustra obsecras.

quia sine omni

Alcesimarchvs

Dabo

ius iurandum.

470

Melaenis

At ego nunc ab illo mihi caveo iure iurando tuo;

similest ius iurandum amantum quasi ius confusicium.

Alcesimarchvs

Nescia

(Melaenis)

nugas agis.

475

Alcesimarchvs

Supplicium dabo

quo modo ego

(Melaenis)

quia es nactus novam,

quae quaedam quasi tu nescias.

480

Alcesimarchvs

Di deaeque illam perdant † pariter.

umquam, si hoc fallo.

Melaenis

Nil moror

falsum fallis, eo te ignorat fides.

postremo, si mihi dedisses verba, deis numquam dares.

Alcesimarchvs

Quin equidem illam ducam uxorem.

485

Melaenis

Ducas, si

nunc hoc si tibi commodumst, quae

Alcesimarchvs

Instruxi illi aurum atque vestem.

(Melaenis)

siquidem amabas, illi instrui.

sed sino. iam hoc mihi responde quod ego te rogavero:

instruxisti

490

tibi ita ut voluisti

(Alcesimarchvs)

quod volo.

Melaenis

Eo facetu's facetus es quia tibi aliast sponsa locuples Lemnia.

habeas. neque nos factione tanta quanta tu sumus

neque opes nostrae tam sunt validae quam tuae; verum tamen

hau metuo ne ius iurandum nostrum quisquam culpitet:

495

tu iam, si quid tibi dolebit, scies qua doleat gratia.

Alcesimarchvs

Di me perdant—

Melaenis

Quodcumque optes, tibi velim contingere.

Alcesimarchvs

Si illam uxorem duxero umquam, mihi quam despondit pater.

Melaenis

Et me, si umquam tibi uxorem filiam dedero meam.

Alcesimarchvs

Patierin me periurare?

500

Melaenis

Pol te aliquanto facilius,

quam me meamque rem perire et ludificari filiam.

alibi quaere ubi iuri iurando tuo satis sit subsidi:

hic apud nós iam, Alcesimarche, confregisti tesseram.

Alcesimarchvs

Face semel periclum.

Melaenis

Feci saepe, quod factum queror.

Alcesimarchvs

Redde mi illam.

505

Melaenis

Inter novam rem verbum usurpabo vetus:

quod dedi datum non vellem, quod relicuomst non dabo.

Alcesimarchvs

Non remissura es mihi illam?

Melaenis

Pro me responsas tibi.

Alcesimarchvs

Non remittes?

Melaenis

Scis iam dudum omnem meam sententiam.

Alcesimarchvs

Satin istuc tibi in corde certumst?

Melaenis

Quin ego commentor quidem.

Alcesimarchvs

Non edepol ego istaec tua dicta nunc in auris recipio.

510

Melaenis

Non? hem, quid agis igitur? animum advorte iam, ut quid agas scias.

Alcesimarchvs

At ita me di deaeque, superi atque inferi et medioxumi,

itaque me Iuno regina et Iovis supremi filia

itaque me Saturnus eius patruos—

Melaenis

Ecastor pater.

Alcesimarchvs

Itaque me Ops opulenta illius avia—

515

Melaenis

Immo mater quidem.

Alcesimarchvs

Iuno filia et Saturnus patruos et summus Iuppiter—

tu me delenis, propter te haec pecco.

Melaenis

Perge dicere.

Alcesimarchvs

Anne etiam, ut quid consultura sis sciam, pérgis eloqui?

Melaenis

Non remittam. definitumst.

Alcesimarchvs

Enim vero ita me Iuppiter

itaque me Iuno itaque Ianus ita—quid dicam nescio.

520

iam scio. immo, mulier, audi, meam ut scias sententiam.

di me omnes, magni minuti, ét etiam patellarii

faxint, ne ego dem vivae vivos savium Selenio,

nisi ego teque tuamque † filiam meque hodie obtruncavero,

poste autem cum primo luci cras nisi ambo occidero,

525

et equidem hercle nisi pedatu tertio † omnis efflixero,

nisi tu illam remittis ad me. dixi quae volui. vale.—

Melaenis

Abiit intro iratus. quid ego nunc agam? si redierit

illa ad hunc, ibidem loci res erit: ubi odium occeperit,

illam extrudet, tum hanc uxorem Lemniam ducet domum.

530

sed tamen ibo et persequar: amens ne quid faciat, cauto opust.

postremo, quando aequa lege pauperi cum divite

non licet, perdam operam potius quam carebo filia.

sed quis hic est qui recta platea cursum huc contendit suom?

et illud paveo et hoc formido, ita tota sum misera in metu.

535