Alcvmena
Satín parva rés est volúptatum in víta atque in aétate agúnda
praequám quod moléstum est? ita cuíque comparátum est in aétate hominum;
ita dívis est plácitum, volúptatem ut maéror comés consequátur:
635
quin íncommodí plus malíque ilico ádsit, boní si optigít quid.
nam ego íd nunc expérior domo átque ipsa dé me sció, cui volúptas
parúmper datást, dum virí mei míhi potéstas vidéndi fuit
noctem únam modo; átque is repénte abiit á me hinc ánte lucem.
sola híc mihi nunc vídeor, quia ílle hinc abést quem ego amó praeter omnes.
640
plus aégri ex ábitu virí, quam ex advéntu volúptatis cépi.
sed hóc me beát
saltém, quom perduéllis vicít et domúm laudis cómpos revénit:
id sólacio est.
absít, dum modó laude párta
domúm recipiát se; feram ét perferam úsque
645
abitum éius ánimo forti átque offirmáto, id módo si mercédis
datúr mi, ut meús victor vír belli clúeat.
satis mi esse ducam.
virtús praemium ést optimúm;
virtús omnibús rebus ánteit profécto:
libértas salús vita rés et paréntes, patria ét prognáti
650
tutántur, servántur:
virtús omnia ín sese habét, omnia ádsunt
bona quém penest vírtus.
sed hóc me beát
Amphitrvo
Édepol me uxori éxoptatum crédo adventurúm domum,
quae me amat, quam contra amo, praesertim re gesta bene,
655
victis hostibus: quos nemo posse superari ratust,
eos auspicio meo atque ductu primo coetu vicimus.
certe enim méd illi expectatum optato venturum scio.
Sosia
Quid? me non rere expectatum amicae venturum meae?
Alcvmena
Meus vir hic quidem est.
660
Amphitrvo
Séquere hac tu me.
Alcvmena
Nam quid ille revortitur
qui dudum properare se aibat? án ille me temptat sciens
atque id se volt experiri, suom abitum ut desiderem?
ecastor med haud invita se domum recipit suam.
Sosia
Amphitruo, redire ad navem meliust nos.
Amphitrvo
Qua gratia?
Sosia
Quia domi daturus nemo est prandium advenientibus.
665
Amphitrvo
Qui tibi nunc istuc in mentemst?
Sosia
Quia enim sero advenimus.
Amphitrvo
Qui?
Sosia
Quia Alcumenam ante aedis stare saturam intellego.
Amphitrvo
Gravidam ego illanc hic reliqui quóm abeo.
Sosia
Ei perii miser.
Amphitrvo
Quid tibi est?
Sosia
Ad aquam praebendam commodum adveni domum,
decumo post mense, ut rationem te putare intellego.
670
Amphitrvo
Bono animo es.
Sosia
Scin quam bono animo sim? si situlam cepero,
numquam edepol tu mihi divini creduis post hunc diem,
ní ego illi puteo, si occepso, ánimam omnem intertraxero.
Amphitrvo
Sequere hac me modo; alium ego isti rei allegabo, ne time.
Alcvmena
Magis nunc
me meum officium facere, si huic eam advorsum, arbitror.
675
Amphitrvo
Amphitruo uxorem salutat laetus speratam suam,
quam omnium Thebis vir unam esse optimam diiudicat,
quamque adeo cives Thebani vero rumiferant probam.
valuistin usque? exspectatun advenio?
Sosia
Haud vidi magis.
exspectatum eum salutat magis haud quicquam quam canem.
680
Amphitrvo
Et quom te †gravidam et quom te pulchre plenam aspicio, gaudeo.
Alcvmena
Obsecro ecastor, quid tu me deridiculi gratia
sic salutas atque appellas, quasi dudum non videris
quasique nunc primum recipias te domum huc ex hostibus?
atque me nunc proinde appellas quasi multo post videris?
685
Amphitrvo
Immo equidem te nisi nunc hodie nusquam vidi gentium.
Alcvmena
Cur negas?
Amphitrvo
Quia vera didici dicere.
Alcvmena
Haud aequom facit
qui quod didicit id dediscit. an periclitamini
quid animi habeam? sed quid huc vos revortimini tam cito?
an te auspicium commoratum est an tempestas continet
690
qui non abiisti ad legiones, ita uti dudum dixeras?
Amphitrvo
Dudum? quam dudum istuc factum est?
Alcvmena
Temptas. iam dudum, modo.
Amphitrvo
Qui istuc potis est fieri, quaeso, ut dicis: iam dudum, modo?
Alcvmena
Quid enim censes? te ut deludam contra lusorem meum,
qui nunc primum te advenisse dicas, modo qui hinc abieris.
695
Amphitrvo
Haec quidem deliramenta loquitur.
Sosia
Paulisper mane,
dum edormiscat unum somnum.
Amphitrvo
Quaene vigilans somniat?
Alcvmena
Equidem ecastor vigilo, et vigilans id quod factum est fabulor.
nam dudum ante lucem et istunc et te vidi.
Amphitrvo
Quo in loco?
Alcvmena
Hic in aedibús ubi tu habitas.
700
Amphitrvo
Numquam factum est.
Sosia
Non taces?
quid si e portu navis huc nos dormientis detulit?
Amphitrvo
Etiam tu quoque adsentaris húic?
Sosia
Quid vis fieri?
non tu scis? Bacchae bacchanti si velis advorsarier,
ex insana insaniorem facies, feriet saepius;
si obsequare, una resolvas plaga.
705
Amphitrvo
At pol qui certa res
hanc est obiurgare, quae me hódie advenientem domum
noluerit salutare.
Sosia
Inritabis crabrones.
Amphitrvo
Tace.
Alcumena, unum rogare te volo.
Alcvmena
Quid vis roga.
Amphitrvo
Num tibi aut stultitia accessit aut superat superbia?
Alcvmena
Qui istuc in mentemst tibi ex me, mi vir, percontarier?
710
Amphitrvo
Quia salutare advenientem me solebas antidhac,
appellare, itidem ut pudicae suos viros quae sunt solent.
eo more expertem te factam adveniens offendi domi.
Alcvmena
Ecastor equidem te certo heri advenientem ílico,
et salutavi et valuissesne usque exquisivi simul,
715
mi vir, et manum prehendi et osculum tetuli tibi.
Sosia
Tun heri hunc salutavisti?
Alcvmena
Et te quoque etiam, Sosia.
Sosia
Amphitruo, speravi ego istam tibi parituram filium;
verum non est puero gravida.
Amphitrvo
Quid igitur?
Sosia
Insania.
Alcvmena
Equidem sana sum et deos quaeso, ut salva pariam filium.
720
verum tu malum mágnum habebis, si hic suom officium facit:
ob istuc omen, ominator, capies quod te condecet.
Sosia
Enim vero praegnati oportet et malum et malum dari,
ut quod obrodat sit, animo si male esse occeperit.
Amphitrvo
Tu me heri hic vidisti?
725
Alcvmena
Ego, inquam, si vis decies dicere.
Amphitrvo
In somnis fortasse.
Alcvmena
Immo vígilans vigilantem.
Amphitrvo
Ei misero mihi.
Sosia
Quid tibi est?
Amphitrvo
Delirat uxor.
Sosia
Atra bili percita est.
nulla res tam delirantis homines concinnat cito.
Amphitrvo
Vbi primum tibi sensisti, mulier, impliciscier?
Alcvmena
Equidem ecastor sana et salva sum.
730
Amphitrvo
Quor igitur praedicas,
té heri me vidisse, qui hac noctu in portum advecti sumus?
ibi cenavi atque ibi quievi in navi noctem perpetem,
neque meum pedem huc íntuli etiam in aedis, ut cum exercitu
hinc profectus sum ad Teloboas hostis eosque ut vicimus.
Alcvmena
Immo mecum cenavisti et mecum cubuisti.
735
Amphitrvo
Quid est?
Alcvmena
Vera dico.
Amphitrvo
Non de hac quidem hercle re; de áliis nescio.
Alcvmena
Primulo diluculo abiisti ad legiones.
Amphitrvo
Quo modo?
Sosia
Recte dicit, ut commeminit: somnium narrat tibi.
sed, mulier, postquam experrecta es, te prodigiali Iovi
aut mola salsa hodie aut ture comprecatam oportuit.
740
Alcvmena
Vae capiti tuó.
Sosia
Tua istuc refert—si curaveris.
Alcvmena
Iterum iám hic in me inclementer dicit, atque id sine malo.
Amphitrvo
Tace tu. tu dic: egone abs te abii hinc hodie cum diluculo?
Alcvmena
Quis igitur nisi vos narravit mi, illi ut fuerit proelium?
Amphitrvo
An etiam id tu scis?
745
Alcvmena
Quippe qui éx te audivi, ut urbem maximam
expugnavisses regemque Pterelam tute occideris.
Amphitrvo
Egone istuc dixi?
Alcvmena
Tute istic, etiam adstante hoc Sosia.
Amphitrvo
Audivistin tu me narrare haec hodie?
Sosia
Vbi ego audiverim?
Amphitrvo
Hanc roga.
Sosia
Me quidem praesente numquam factum est, quod sciam.
Alcvmena
Mirum quin te adversus dicat.
750
Amphitrvo
Sosia, age me huc aspice.
Sosia
Specto.
Amphitrvo
Vera volo loqui te, nolo adsentari mihi.
audivistin tu hodie me illi dicere ea quae illa autumat?
Sosia
Quaeso edepol, num tu quoque etiam insanis, quom id me interrogas,
qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio simul?
Amphitrvo
Quid nunc, mulier? audin illum?
755
Alcvmena
Ego véro, ac falsum dicere.
Amphitrvo
Neque tu illi neque mihi viro ipsi credis?
Alcvmena
Eo fit quia mihi
plurimum credo et scio istaec facta proinde ut proloquor.
Amphitrvo
Tun me heri advenisse dicis?
Alcvmena
Tun te abiisse hodie hinc negas?
Amphitrvo
Nego enim vero, et me advenire nunc primum aio ad te domum.
Alcvmena
Obsecro, etiamne hoc negabis, te auream pateram mihi
760
dédisse dono hodié, qua te illi donatum esse dixeras?
Amphitrvo
Neque edepol dedi neque dixi; verum ita animatus fui
itaque nunc sum, ut ea te patera donem. sed quis istúc tibi
dixit?
Alcvmena
Ego equidem ex te audivi et ex tua accepi manu
pateram.
765
Amphitrvo
Mane, mane, obsecro te. nimis demiror, Sosia,
qui illaec illic me donatum esse aurea patera sciat,
nisi tu dudum hanc convenisti et narravisti haec omnia.
Sosia
Neque edepol ego dixi neque istam vidi nisi tecum simul.
Amphitrvo
Quid hoc sit hominis?
Alcvmena
Vin proferri pateram?
Amphitrvo
Proferri volo.
Alcvmena
Fiat.
heus tu, Thessala, intus pateram proferto foras,
770
qua hódie meus vir donavit me.
Amphitrvo
Secede huc tu, Sosia,
enim vero illud praeter alia mira miror maxime,
si haec habet páteram illam.
Sosia
An etiam credis id, quae in hac cistellula
tuo signo obsignata fertur?
Amphitrvo
Salvom signum est?
Sosia
Inspice.
Amphitrvo
Recte, ita est ut obsignavi.
775
Sosia
Quaeso, quin tu istanc iubes
pro cerrita circumferri?
Amphitrvo
Edepol qui facto est opus;
nam haec quidem edepol laruarum plenast.
Alcvmena
Quid verbis opust?
em tibi pateram, eccam.
Amphitrvo
Cedo mi.
Alcvmena
Age aspice huc sis nunciam
tu qui quae facta infitiare; quem égo iam hic convincam palam.
estne haec patera, qua
donatu's
donatus es illi?
780
Amphitrvo
Summe Iuppiter,
quid ego video? haec ea est profecto patera. perii, Sosia.
Sosia
Aut pol haec praestigiatrix multo mulier maxima est
aut pateram hic inesse oportet.
Amphitrvo
Agedum, exsolve cistulam.
Sosia
Quid ego istam exsolvam? obsignatast recte, res gesta est bene:
tu peperisti Ámphitruonem, ego alium peperi Sosiam;
785
nunc si patera pateram peperit, omnes congeminavimus.
Amphitrvo
Certum est aperire atque inspicere.
Sosia
Vide sis signi quid siet,
ne posterius in me culpam conferas.
Amphitrvo
Aperi modo;
nam haec quidem nos delirantis facere dictis postulat.
Alcvmena
Vnde haec igitur est nisi abs te quae mihi dono data est?
790
Amphitrvo
Opus mi est istuc exquisito.
Sosia
Iuppiter, pro Iuppiter.
Amphitrvo
Quid tibi est?
Sosia
Hic patera nulla in cistulast.
Amphitrvo
Quid ego audio?
Sosia
Id quod verúmst.
Amphitrvo
At cum cruciatu iam, nisi apparet, tuo.
Alcvmena
Haec quidem apparet.
Amphitrvo
Quis igitur tibi dedit?
Alcvmena
Qui me rogat.
Sosia
Me captas, quia tute ab navi clanculum huc alia via
795
praecucurristi, atque hinc pateram tute exemisti atque eam
huic dedisti, post hanc rursum óbsignasti clanculum.
Amphitrvo
Ei mihi, iam tu quoque huius adiuvas insaniam?
ain heri nos advenisse huc?
Alcvmena
Aio, adveniensque ilico
me salutavisti, et ego te, et osculum tetuli tibi.
800
Sosia
Iam illud non placet principium de osculo.
Amphitrvo
Perge exsequi.
Alcvmena
Lavisti.
Amphitrvo
Quid postquam lavi?
Alcvmena
Accubuisti.
Sosia
Euge optime.
nunc exquire.
Amphitrvo
Ne interpella. perge porro dicere.
Alcvmena
Cena adposita est; cenavisti mecum, ego accubui simul.
Amphitrvo
In eodem lectó?
805
Alcvmena
In eodem.
Sosia
Ei, non placet convivium.
Amphitrvo
Sine modo argumenta dicat. quid postquam cenavimus?
Alcvmena
Te dormitare aibas; mensa ablata est, cubitum hinc abiimus.
Amphitrvo
Vbi tu cubuisti?
Alcvmena
In eodem lectó tecum una in cubiculo.
Amphitrvo
Perdidisti.
Sosia
Quid tibi est?
Amphitrvo
Haec me modo ad mortem dedit.
Alcvmena
Quid iam, amabo?
810
Amphitrvo
Ne me appella.
Sosia
Quid tibi est?
Amphitrvo
Perii miser,
quia pudicitiae huius vitium me hinc absente est additum.
Alcvmena
Obsecro ecastor, cur istuc, mi vir, ex ted audio?
Amphitrvo
Vir ego tuos sim? ne me appella, falsa, falso nomine.
Sosia
Haeret haec res, si quidem haec iam mulier facta est ex viro.
Alcvmena
Quid ego feci, qua istaec propter dicta dicantur mihi?
815
Amphitrvo
Tute edictas facta tua, ex me quaeris quid deliqueris.
Alcvmena
Quid ego tibi deliqui, si, cui nupta sum, tecum fui?
Amphitrvo
Tun mecum fueris? quid illac impudente audacius?
saltem, tute si pudoris egeas, sumas mutuom.
Alcvmena
Istuc facinus, quod tu insimulas, nostro generi non decet.
820
tu si me inpudicitiai captas, capere non potes.
Amphitrvo
Pro di immortales, cognoscin tu me saltem, Sosia?
Sosia
Propemodum.
Amphitrvo
Cenavin ego heri in navi in portu Persico?
Alcvmena
Mihi quoque adsunt testes, qui illud quod ego dicam adsentiant.
Sosia
Nescio quid istúc negoti dicam, nisi si quispiam est
825
Amphitruó alius, qui forte ted hinc absenti tamen
tuam rem curet teque absente hic munus fungatur tuom.
nam quod de illo subditivo Sosia mirum nimis,
certe de istoc Amphitruone iam alterum mirum est magis.
Amphitrvo
Nescio quis praestigiator hanc frustratur mulierem.
830
Alcvmena
Per supremi regis regnum iuro et matrem familias
Iunonem, quam me vereri et metuere est par maxume,
ut mi extra unum te mortalis nemo corpus corpore
contigit, quo me impudicam faceret.
Amphitrvo
Vera istaec velim.
Alcvmena
Vera dico, sed nequiquam, quoniam non vis credere.
835
Amphitrvo
Mulier es, audacter iuras.
Alcvmena
Quae non deliquit, decet
audacem esse, confidenter pro se et proterve loqui.
Amphitrvo
Satis audacter.
Alcvmena
Vt pudicam decet.
Amphitrvo
†In verbis probas.
Alcvmena
Non ego illam mihi dotem duco esse, quae dos dicitur,
sed pudicitiam et pudorem et sedatum cupidinem,
840
deum metum, parentum amorem et cognatum concordiam,
tibi morigera atque ut munifica sim bonis, prosim probis.
Sosia
Ne ista edepol, si haec vera loquitur, examussim est optima.
Amphitrvo
Delenitus sum profecto ita, ut me qui sim nesciam.
Sosia
Amphitruo es profecto, cave sis ne tu te usu perduis:
845
ita nunc homines immutantur, postquam peregre advenimus.
Amphitrvo
Mulier, istam rem inquisitam certum est non amittere.
Alcvmena
Edepol me libente facies.
Amphitrvo
Quid ais? responde mihi,
quid si adduco tuom cognatum húc a navi Naucratem,
qui mecum una vectust una navi, atque is si denegat
850
facta quae tu facta dicis, quid tibi aequom est fieri?
numquid causam dicis, quin te hoc multem matrimonio?
Alcvmena
Si deliqui, nulla causa est.
Amphitrvo
Convenit. tu, Sosia,
duc hos intro. ego huc ab navi mecum adducam Naucratem.—
Sosia
Nunc quidem praeter nos nemo est. dic mihi verum serio:
855
ecquis alius Sosia intust, qui mei similis siet?
Alcvmena
Abin hinc a me dignus domino servos?
Sosia
Abeo, si iubes.—
Alcvmena
Nimis ecastor facinus mirum est, qui illi conlibitum siet
meo viro sic me insimulare falso facinus tam malum.
quidquid est, iam ex Naucrate cognato id cognoscam meo.—
860
Amphitruo. T. Maccius Plautus. ed. Friedrich Leo. Berlin. 1895.
Sponsored by Perseus Project, Tufts University.
Funding provided by The National Endowment for the Humanities.