Magnanimum Aeaciden formidatamque Tonanti
1
progeniem et patrio vetitam succedere caelo,
diva, refer, quamquam acta viri multum inclita cantu
Maeonio, sed plura vacant: nos ire per omnem —
sic amor est — heroa velis Scyroque latentem
5
Dulichia proferre tuba nec in Hectore tracto
sistere, sed tota iuvenem deducere Troia.
tu modo, si veterem digno deplevimus haustu,
da fontes mihi, Phoebe, novos ac fronde secunda
necte comas: neque enim Aonium nemus advena pulso
10
nec mea nunc primis augescunt tempora vittis.
scit Dircaeus ager meque inter prisca parentum
nomina cumque suo numerant Amphione Thebae.
At tu, quem longe primum stupet Itala virtus
Graiaque, cui geminae florent vatumque ducumque
15
certatim laurus — olim dolet altera vinci — ,
da veniam ac trepidum patere hoc sudare parumper
pulvere, te longo necdum fidente paratu
molimur magnusque tibi praeludit Achilles.
Solverat Oebalio classem de litore pastor
20
Dardanus incautas blande populatus Amyclas
plenaque materni referens praesagia somni
culpatum relegebat iter, qua condita ponto
fluctibus invisis iam Nereis imperat Helle:
cum Thetis Idaeos — heu numquam vana parentum
25
auguria! — expavit vitreo sub gurgite remos.
nec mora, et undosis turba comitante sororum
prosiluit thalamis: fervent coeuntia Phrixi
litora et angustum dominas non explicat aequor.
Illa ubi
1
discuss primu subi aer ponto
30
peti haec mih classis ait ‘‘funest minatur agnosc
monitu e Prote ver locutum ecc
nova Priam facibu d pupp levati fer
Bellon nurum vide ia mill carini Ioniu
Aegaeumqu preminec sufficit, omnis
35
quod plaga Graiugenum tumidis coniurat Atridis:
iam pelago terrisque meus quaeretur Achilles,
et volet ipse sequi, quid enim cunabula parvo
Pelion et torvi commisimus antra magistri?
illic, ni fallor, Lapitharum proelia ludit
2
40
improbus et patria iam se metitur in hasta,
o dolor, o seri materno in corde timores!
non potui infelix, cum primum gurgite nostro
Rhoeteae cecidere trabes, attollere magnum
aequor et incesti praedonis vela profunda
45
tempestate sequi cunctasque inferre sorores?
nunc quoque — sed tardum, iam plena iniuria raptae,
ibo tamen pelagique deos dextramque secundi,
quod superest, complexa Iovis per Tethyos annos
grandaevumque patrem supplex miseranda rogabo
50
unam hiemem.’ dixit magnumque in tempore regem
aspicit. Oceano veniebat ab hospite, mensis
laetus et aequoreo diffusus nectare vultus —
unde hiemes ventique silent cantuque, quieto
armigeri Tritones eunt scopulosaque cete
55
Tyrrhenique greges circumque intraque rotantur
rege salutato; placidis ipse arduus undis
eminet et triplici telo iubet ire iugales,
illi spumiferos glomerant a pectore cursus,
3
pone natant delentque pedum vestigia cauda—
60
cum Thetis: ‘o magni genitor rectorque profundi,
aspicis in quales miserum patefeceris usus
aequor? eunt tutis terrarum crimina velis,
ex quo iura freti maiestatemque repostam
rupit Iasonia puppis Pagasaea rapina.
65
en aliud furto scelus et spolia hospita portans
navigat iniustae temerarius arbiter Idae,
eheu quos gemitus terris caeloque daturus,
4
quos mihi! sic Phrygiae pensamus gaudia palmae,
hi veneris mores, hoc gratae munus alumnae?
70
has saltem — num semideos nostrumque reportant
Thesea? — si quis adhuc undis honor, obrue puppes,
aut permitte fretum! nulla inclementia: fas sit
pro nato timuisse mihi.da pellere luctus,
5
nec tibi de tantis placeat me fluctibus unum
6
75
litus et Iliaci scopulos habitare sepulcri.’
Orabat laniata genas et pectore nudo
caeruleis obstabat equis, sed rector aquarum
invitat curru dictisque ita mulcet amicis:
‘ne pete Dardaniam frustra, Theti, mergere classem:
80
fata vetant, ratus ordo deis miscere cruentas
Europamque Asiamque manus, consultaque belli
Iuppiter et tristes edixit caedibus annos,
quem tu illic natum Sigeo in pulvere, quanta
aspicies victrix Phrygiarum funera matrum,
85
cum tuus Aeacides tepido modo sanguine Teucros
undabit
7
campos mod crass exir vetabi flumin
e Hectore tardabi funer curru
impelletqu man nostros oper inrita muros Pele
ia desist quer thalamosqu minores
90
peperiss Iovi ne inult dolebi cognati
squ uter fretis dab toller fluctus
8
9
10
reduce Dana nocturnaqu sign Caphereu exsere
e diru parite quaeremu Ulixen.
t ill grav vultu demiss repulsa
95
ia excir fretu e ratibu bellar paraba Iliaci
s alio anim
11
comment paratus tristi
a Haemonia detorque brachi terras te
conat manu liquidu te gressibu aequo reppuli
e nivea feriun vad Thessal plantas
100
monte e conubiali pandun antr
sinu latequ dea Sperchio abunda obviu
e dulc vestigi circui unda ill
nihi gavis locis se coept fatiga pector
consili e soller pietat magistr
105
Chiron petit domu ardu monte perfora
e long suspendi Pelio arcu par
exhaust manu parte su rupera aetas sign
tame divumqu tor e que quisqu sacravi accubit
genioqu locu monstrantur a intr
110
stabul alt patent no aequ nefandi fratribu
s hi hominu nullo expert cruore spicul
ne trunca belli genialibu orn au
consanguineo fract cratere i hostes se
pharetra insonte e inani terg ferarum
115
quoqu du viridis na tun labo unu inerm noss
salutifera dubii animantibu herbas au
monstrar lyr vetere heroa alumno
Et tunc venatu rediturum in limine primo
12
opperiens properatque dapes largoque serenat
120
igne domum: cum visa procul de litore surgens
13
Nereis; erumpit silvis — dant gaudia vires —
notaque
14
desuet crepui seni ungul campo tun
blandu dextr atqu imo demissu i armo pauperibu
tecti induci e admone antri
125
tacit lustra Theti omni vis ne
perpess moras ‘‘ubina me pignora Chiron di
c, ait ‘‘au cu ull pue ia tempor duci t
sine no merit trepidu sopo atraqu matr sign
deu e magno utina mentit timores
130
mod infenso uter mih contuo enses nun
planct liver manus mod i uber saeva ir
feras saep ips — nefas — su inani natu Tartar
e a Stygio iteru fer merger fontes ho
aboler metu magic iube ordin sacr
135
vate puerumqu su ax peract secreti
15
lustrar fretis ub litor summ Ocean
e genito tepe inlabentibu astri Pontu
s ib ignoti horrend piacul divi don
aqu — se longu cunct enumerar vetorque trad
140
magis! si fict parens nequ eni ill dedisset
molle habitu e tegmin foed fater aus
seni tun ips refert ‘‘duc optima quaeso du
genetri humiliqu deo infring precatu
16
17
18
superan tu vot modu placandaqu multu invidi
145
est no add metum se ver fatebor
qui magnu — ne m patri omin fallun — vi
festin para tenuesqu superveni annos oli
e ferr mina avidequ audir soleba imperi
e nostri procu hau disceder a antris nun
150
illu no Oss capit no Pelio ingen
nives
19
ips mih saep queruntu Centaur
raptasqu domo abstractaqu cora arment
e seme campi fluviisqu fugari insidia
squ e bell paran tumidequ minant
20
u
155
olim equidem Argoos pinus cum Thessala reges
hac veheret, iuvenem Alciden et Thesea vidi —
sed taceo.’ figit gelidus Nereida pallor:
ille aderat multo sudore et pulvere maior,
et tamen arma inter festinatosque labores
160
dulcis adhuc visu: niveo natat ignis in ore
purpureus fulvoque nitet coma gratior auro.
necdum prima nova lanugine vertitur aetas,
tranquillaeque faces oculis et plurima vultu
mater inest: qualis Lycia venator Apollo
165
cum redit et saevis permutat plectra pharetris.
forte et laetus adest — o quantum gaudia formae
adiciunt! — : fetam Pholoes sub rupe leaenam
perculerat ferro vacuisque reliquerat antris
ipsam, sed catulos adportat et incitat ungues.
170
quos tamen, ut fido genetrix in limine visa est,
abicit exceptamque avidis circumligat ulnis,
iam gravis amplexu iamque aequus vertice matri.
21
22
insequitur magno iam tunc conexus amore
Patroclus tantisque extenditur aemulus actis,
175
par studiis aevique modis, sed robore longe,
et tamen aequali visurus Pergama fato.
Protinus ille subit rapido quae proxima saltu
flumina fumantesque genas crinemque novatur
fontibus: Eurotae qualis vada Castor anhelo
180
intrat equo fessumque sui iubar excitat astri.
miratur comitque senex, nunc pectora mulcens,
nunc fortes umeros: angunt sua gaudia matrem,
tunc libare dapes Baccheaque munera Chiron
orat et attonitae varia oblectamina nectens
185
elicit extremo chelyn et solantia curas
fila movet leviterque expertas pollice chordas
dat puero, canit ille libens immania laudum
semina: quot tumidae superant iussa novercae .
Amphitryoniades, crudum quo Bebryca caestu
190
obruent Pollux, quanto circumdata nexu
ruperit Aegides Minoia bracchia tauri,
maternos in fine toros superisque gravatum
Pelion: hic victo risit Thetis anxia vultu,
nox trahit in somnos, saxo conlabitur ingens
195
Centaurus blandusque umeris se innectit Achilles,
quamquam ibi fida parens, adsuetaque pectora mavult.
At Thetis undisonis per noctem in rupibus astans,
quae nato secreta velit, quibus abdere terris
destinet, huc illuc divisa mente volutat.
200
proxima, sed studiis multum Mavortia Thrace;
nee Macetum gens dura placet laudumque daturi
Cecropidae stimulos, nimium opportuna carinis
Sestos Abydenique sinus: placet ire per altas
Cycladas. hic spretae Myconosque humilisque Seriphos
205
et Lemnos non aequa viris atque hospita Delos
gentibus, imbelli nuper Lycomedis ab aula
virgineos coetus et litora persona ludo
audierat, duros laxantem Aegaeona nexus
missa sequi centumque dei numerare catenas.
210
haec placet, haec timidae tellus tutissima matri.
qualis vicino volucris iam sedula partu
iamque timens, qua fronde domum suspendat inanem,
providet hic ventos, hic anxia cogitat angues,
hic homines: tandem dubiae placet umbra, novisque
215
vix stetit in ramis et protinus arbor amatur.
Altera consilio superest tristemque fatigat
cura deam, natum ipsa sinu complexa per undas
an magno Tritone ferat, ventosne volucres
advocet an pelago solitam Thaumantida pasci.
220
elicit inde fretis et murice frenat acuto
delphinas biiugos, quos illi maxima Tethys
gurgite Atlanteo pelagi sub valle sonora
nutrierat; — nullis vada per Neptunia glaucae
tantus honos formae nandique potentia nec plus
225
pectoris humani — iubet hos subsistere pleno
litore, ne nudae noceant contagia terrae.
ipsa dehinc toto resolutum pectore Achillen,
qui pueris sopor, Haemonii de rupibus antri
ad placidas deportat aquas et iussa tacere
230
litora: monstrat iter totoque effulgurat orbe
Cynthia, prosequitur divam celeresque recursus
securus pelagi Chiron rogat
23
udaqu cela lumin
e abrepto subit iamiamqu latente erect
prospecta equo qu can parumpe
235
sign fuga e liquid peri orbit ponto illu
no alia redituru a Thessal Temp ia
tristi Pholoe ia nubilu ingemi Othry
e tenuio Sperche
24
s aqu s speluncaq e doc i mu
a seni ; quaeru t pueril a carmi a Fau i
240
t spera a d u plora t conub a Nympha
Iam premit astra dies humilique ex aequore Titan
rorantes evolvit equos et ab aethere magno
sublatum curru pelagus cadit, at vada mater
Scyria iamdudum fluctus emensa tenebat,
245
exierantque iugo fessi delphines erili:
cum pueri tremefacta quies oculique patentes
infusum sensere diem. stupet aere primo,
quae loca, qui fluctus, ubi Pelion? omnia versa
atque ignota videt dubitatque agnoscere matrem.
250
occupat illa manu blandeque adfata paventem:
‘si mihi, care puer, thalamos sors aequa tulisset,
quos dabat, aetheriis ego te complexa tenerem
25
26
sidus grande plagis, magnique puerpera caeli
nil humilis Parcas terrenaque fata vererer.
255
nunc impar tibi, nate, genus, praeclusaque leti
tantum a matre via est; quin et metuenda propinquant
tempora et extremis admota pericula metis,
cedamus, paulumque animos submitte viriles
atque habitus dignare meos, si Lydia dura
260
pensa manu mollesque tulit Tirynthius hastas,
si decet aurata Bacchum vestigia palla
verrere, virgineos si Iuppiter induit artus,
nec magnum ambigui fregerunt Caenea sexus:
hac
27
sine quaeso mina nubemqu exir malignam
28
265
iteru campos iteru Centauric redda
tibi pe eg ho decu e ventur iuventa gaudi
a s terra humilemqu expert maritu t
propter s progenitu Stygo amn sever armav
— totumqu utinam — , cap tut parumpe tegmin
270
ni nocitur animo cu or reduci
paran oculi pude ho mitescer cultu pe
te car puer cognat pe aequor iuro nescie
ho Chiron, si horrid pector tracta nequiqua
mulcens obsta genitorqu rogant
275
rqu ingen e crud exordi magna indoli
s effrena tumidu velu ign iuventa s
qui equu primi submitter tempte habenis ill
di campi fluviisqu e honor superb
29
30
no coll iugo no asper praebe
280
lupi dominiqu fremi captivu inir imperi
atqu alio miratu discer cursus
Quis deus attonitae fraudes astumque parenti
contulit? indocilem quae mens detraxit Achillem?
Palladi litoreae celebrabat Scyros honorum
285
forte diem. placidoque satae Lycomede sorores
luce sacra patriis, quae rara licentia, muris
exierant dare veris opes divaeque severas
fronde ligare comas et spargere floribus hastam,
omnibus eximium formae decus, omnibus idem
290
cultus et expleto teneri iam fine pudoris
virginitas matura toris annique tumentes,
sed quantum virides pelagi venus addita Nymphas
obruit, aut umeris quantum Diana relinquit
Naidas, effulget tantum regina decori
295
Deidamia chori pulchrisque sororibus obstat,
illius et roseo flammatur purpura vultu
et gemmis lux maior inest et blandius aurum:
atque ipsi par forma deae est,
31
si pectoris angues
ponat et exempta pacetur casside vultus.
300
hanc ubi ducentem longe socia agmina vidit,
trux puer et nullo temeratus pectora motu
deriguit forisque novum bibit ossibus ignem,
nec latet haustus amor, sed fax vibrata medullis
in vultus atque ora redit lucemque genarum
305
tingit et impulsum tenui sudore pererrat.
32
lactea Massagetae veluti cum pocula fuscant
sanguine puniceo vel ebur corrumpitur ostro:
sic variis manifesta notis — palletque rubetque —
flamma repens, eat atque ultro ferus hospita sacra
310
dissiciat turbae securus et immemor aevi,
ni pudor et iunctae teneat reverentia matris.
ut pater armenti quondam ductorque futurus,
cui nondum toto peraguntur cornua gyro,
cum sociam pastus niveo candore iuvencam
315
aspicit, ardescunt animi primusque per ora
spumat amor, spectant hilares obstantque magistri.
Occupat arrepto iam conscia tempore mater:
hasne inter simulare choros et bracchia ludo
‘nectere, nate, grave est? gelida quid tale sub Ossa
320
Peliacisque iugis? o si mihi iungere curas
atque alium portare sinu contingat Achillen!’
mulcetur laetumque rubet visusque protervos
obliquat vestesque manu leviore repellit.
aspicit ambiguum genetrix cogique
33
volente
325
tqu sinustum colla rigentia mollit
submittitque graves umeros et fortia laxat
bracchia et impexos certo domat ordine crines
ac sua dilecta cervice monilia transfert;
et picturato cohibens vestigia limbo
330
incessum motumque docet fandique pudorem,
qualiter artifici victurae pollice cerae
accipiunt formas ignemque manumque sequuntur:
talis erat divae natum mutantis imago,
nec luctata diu; superest nam plurimus illi
34
335
invita virtute decor, fallitque tuentes
ambiguus tenuique latens discrimine sexus.
Procedunt, iterumque monens iterumque fatigans
blanda Thetis: ‘sic ergo gradum, sic ora manusque,
nate, feres comitesque modis imitabere fictis,
340
nete suspectum molli non misceat aulae
rector et incepti pereant mendacia furti.’
dicit et admoto non distat comere tactu,
sic ubi virgineis Hecate lassata Therapnis
ad patrem fratremque redit, comes haeret eunti
345
mater et ipsa umeros exsertaque bracchia velat;
ipsa arcum pharetrasque locat vestemque latentem
deducit sparsosque tumet componere crines.
Protinus adgreditur regem atque ibi testibus aris
hanc tibi, ait, ‘nostri germanam, rector, Achillis—
350
nonne vides, ut torva genas aequandaque fratri? —
tradimus: arma umeris arcumque animosa petebat
ferre et Amazonio conubia pellere ritu.
sed mihi curarum satis est pro stirpe virili:
haec calathos et sacra ferat, tu frange regendo
355
indocilem sexuque tene, dum nubilis aetas
solvendusque pudor; neve exercere protervas
35
gymnadas aut lustris nemorum concede vagari,
intus ale et similes inter seclude puellas;
litore praecipue portuque arcere memento.
36
360
vidisti modo vela Phrygum: iam mutua iura
fallere transmissae pelago didicere carinae.’
Accedit dictis pater ingenioque parentis
occultum Aeaciden — quis divum fraudibus obstet? —
accipit;ultro etiam veneratur supplice dextra
365
et grates electus agit: nec turba piarum
Scyriadum cessat nimio defigere visu
virginis ora novae, quantum cervice comisque
emineat quantumque umeros ac pectora fundat,
dehinc sociare choros castisque accedere sacris
370
hortantur, ceduntque loco et contingere gaudent,
qualiter Idaliae volucres, ubi mollia frangunt
nubila, iam longum caeloque domoque gregatae,
si iunxit pinnas diversoque hospita tractu
venit avis, cunctae primum mirantur et horrent:
375
mox propius propiusque volant, atque aere in ipso
paulatim fecere suam plausuque secundo
circueunt hilares et ad alta cubilia ducunt.
Digreditur multum cunctata in limine mater,
dum repetit monitus arcanaque murmura figit
380
auribus et tacito dat verba novissima vultu,
tunc excepta freto longe cervice reflexa
abnatat et blandis adfatur litora votis:
‘cara mihi tellus, magnae cui pignora curae
depositumque ingens timido commisimus astu,
385
sis felix taceasque, precor, quo more tacebat
Creta Rheae: te longus honos aeternaque cingent
templa nec instabili fama superabere Delo;
et ventis et sacra fretis interque vadosas
Cycladas, Aegaeae frangunt ubi saxa procellae,
390
Nereidum tranquilla domus iurandaque nautis
insula, ne solum Danaas admitte carinas,
ne, precor! hic thiasi tantum et nihil utile bellis, —
hoc famam narrare doce — dumque arma parantur
Dorica et alternum Mavors interfurit orbem,—
395
cedo equidem — sit virgo pii Lycomedis Achilles.’
Interea meritos ultrix Europa dolores
dulcibus armorum furiis et supplice regum
conquestu flammata movet;quippe ambit Atrides
ille magis, cui nupta domi, facinusque relatu
400
asperat Iliacum: captam sine Marte, sine armis
progeniem caeli Spartaeque potentis alumnam,
iura fidem superos una calcata rapina,
hoc foedus Phrygium, haec geminae commercia terrae?
quid maneat populos, ubi tanta iniuria primos
405
degrassata duces? — coeunt gens omnis et aetas:
nec tantum exciti, bimari quos Isthmia vallo
claustra nec undisonae quos circuit umbo Maleae,
sed procul admotas Phrixi qua semita iungi
Europamque Asiamque vetat; quasque ordine gentes
410
litore Abydeno maris alligat unda superni.
fervet amor belli concussasque erigit urbes,
aera domat Temese, quatitur navalibus ora
Eubois, innumera resonant incude Mycenae,
Pisa novat currus, Nemee dat terga ferarum,
415
Cirrha sagittiferas certat stipare pharetras,
Lerna graves clipeos caesis vestire iuvencis.
dat bello pedites Aetolus et asper Acarnan,
Argos agit turmas, vacuantur pascua ditis
Arcadiae, frenat celeres Epiros alumnos,
420
Phocis et Aoniae iaculis rarescitis umbrae,
murorum tormenta Pylos Messenaque tendunt,
nulla immunis humus; velluntur postibus altis
arma olim dimissa patrum, flammisque liquescunt
dona deum: ereptum superis Mars efferat aurum.
425
nusquam umbrae veteres: minor Othrys et ardua sidunt
Taygeta, exuti viderunt aera montes,
iam natat omne nemus: caeduntur robora classi,
silva minor remis, ferrum lassatur in usus
innumeros, quod rostra liget, quod muniat arma,
430
belligeros quod frenet equos, quod mille catenis
squalentes nectat tunicas, quod sanguine fumet
vulneraque alta bibat, quod conspirante veneno
impellat mortes; tenuant umentia saxa
attritu et pigris addunt mucronibus iras.
435
nec modus aut arcus lentare aut fundere glandes
aut torrere sudes galeasque attollere conis.
hos inter motus pigram gemit una quietem
Thessalia et geminis incusat fata querellis,
quod senior Peleus nec adhuc maturus Achilles.
440
Iam Pelopis terras Graiumque exhauserat orbem
praecipitans in transtra viros insanus equosque
Bellipotens.fervent portus et operta carinis
stagna suasque hiemes classis promota suosque
attollit fluctus; ipsum iam puppibus aequor
445
deficit et totos consumunt carbasa ventos.
Prima ratis Danaas Hecateia congregat Aulis,
rupibus expositis longique crepidine dorsi
Euboicum scandens
37
Auli mare litor multu montivaga
dilect deae iuxtaqu Caphereu
450
pelag tollen caput ill Pelasga u
vidi tranar rates te mont te undi intonui
saevaequ dedi praesagi noctis coetu
ib armoru Troia fatalis ib ingen iuratu
bellum done so annuu omne
455
metas tun primu Graeci vire contemplat
suas tun spars a disson mole i
corpu vultumqu coi e reg su un disposit
est si curv fera indag latente claudi
e admoti paulati cassibu artat
460
igne sonitumqu paven diffusaqu linquun avi
miranturqu suu decrescer montem done
i angusta ceciderun undiqu vallem i
nqu vice stupuer grege socioqu timor mansuescun
t simu hirtu aper simu urs lupusqu cogitu
465
e capto contempsi cerv leone
quamqua e gemin parite su bell capessan Atrida
famamqu avid virtut paterna
Tydide Sthenelnsqu premat ne cogite anno
Antilocho septemqu Aia umbon corusce
470
rege atqu aequu moenibu orbem consilii
squ armisqu vigi contenda Ulixes omni
i absente bell manu arde Achillem nome
Achilli amant e i Hector solu Achille
38
r illu unu Teucri Priamoqu loquuntu fatale
475
m qui eni Haemonii su vallibu alte
effoss reptan nive cuiu adortu crud
39
rudiment e tenero formaveri anno Centauru
s patri propio cu line caeli quemv
aliu Stygio tuleri secret pe amne
480
e pulchro ferr praestruxeri artus hae
Graia castri iteran traduntqu cohortes cedi
turb ducu vinciqu hau maest fatetur
sic cum pallentes Phlegraea in castra coirent
caelicolae iamque Odrysiam Gradivus in hastam
485
surgeret et Libycos Tritonia tolleret angues
ingentemque manu curvaret Delius arcum,
stabat anhela metu solum Natura Tonantem
respiciens — quando ille hiemes tonitrusque vocaret
nubibus, igniferam quot fulmina posceret Aetnen?
490
Atque ibi dum mixta vallati plebe suorum
et maris et belli consultant tempora reges,
increpitans magno vatem Calchanta tumultu
Protesilaus ait — namque huic bellare cupido
praecipua et primae iam tunc data gloria mortis — :
495
‘o nimium Phoebi tripodumque oblite tuorum,
Thestoride, quando ora deo possessa movebis
iustius aut quianam
40
Parcaru occult recludi 33 cerni
u ignotu cunct stupeantqu fremantqu
41
Aeaciden sorden vulg Calydoniu hero
500
42
43
44
45
magn genitu Telamon Aiaxqu secundus
no quoque se Mavor e Troi arrept probabunt illu
neglecti — pude heu — ductoribu omne belligeru
ce nume amant di ociu au cu sert
comi e multu honos quibu abditu ori quav
505
iube tellur peti na fam ne antri
patri ne deger Peleo aula hei
a inrump deo e fat latenti vexa laurigero
squ ignes s quando avidissimu hauri arm
horrend tib saevosqu remisimu enses
510
ha imbelle gale violaber vittas se
feli numeroqu ducu praestantio omni s
magnu Danai pe t
46
depfendi Achill
47
em ” Iamdud
m trepi o circumfe t lumi a mo u intrant
emq e de m pri o pallo e fatet r Thestorid
515
emox igne genas et sanguine torquens
48
nec socios nec castra videt, sed caecus et absens
nunc superum magnos deprendit in aethere coetus,
nunc sagas adfatur aves, nunc dura sororum
licia, turiferas modo consulit anxius aras
520
flammarumque apicem rapit et caligine sacra
pascitur, exsiliunt crines rigidisque laborat
vitta comis, nec colla loco nec in ordine gressus,
tandem fessa tremens longis mugitibus ora
49
50
51
solvit, et oppositum vox eluctata furorem est:
525
‘ quo rapis ingentem magni Chironis alumnum
femineis, Nerei, dolis? huc mitte: quid aufers?
non patiar: meus iste, meus. tu diva profundi,
52
et me Phoebus agit. latebris quibus abdere temptas
eversorem Asiae? video per Cycladas altas
530
attonitam et turpi quaerentem litora furto,
occidimus: placuit Lycomedis conscia tellus,
o scelus! en fluxae veniunt in pectora vestes,
scinde, puer, scinde et timidae ne cede parenti,
ei mihi raptus abit! quaenam haec procul improba virgo?’
535
Hic nutante gradu stetit amissisque furoris
viribus ante ipsas tremefactus conruit aras.
tunc haerentem Ithacum Calydonius occupat heros:
‘nos vocat iste labor: neque enim comes ire recusem,
si tua cura trahat, licet ille sonantibus antris
540
Tethyos aversae gremioque prematur aquosi
Nereos: invenies, tu tantum providus astu
tende animum vigilem fecundumque erige pectus:
non mihi quis vatum dubiis in casibus ausit
fata videre prior.’ subicit gavisus Ulixes:
545
‘sic deus omnipotens firmet, sic adnuat illa
virgo paterna tibi! sed me spes lubrica tardat:
grande equidem armatum castris inducere Achillem;
sed si fata negent, quam foedum ac triste reverti!
vota tamen Danaum non intemptata relinquam
550
53
iamque adeo aut aderit mecum Peleius heros,
aut verum penitus latet et sine Apolline Calchas.’
Conclamant Danai stimulatque Agamemno volentes:
laxantur coetus resolutaque murmure laeto
agmina discedunt, quales iam nocte propinqua
555
e pastu referuntur aves, vel in antra reverti
melle novo gravidas mitis videt Hybla catervas,
nec mora, iam dextras Ithacesia carbasus auras poscit,
et in remis hilaris sedere iuventus.
At procul occultum falsi sub imagine sexus
560
Aeaciden furto iam noverat una latenti
Deidamia virum; sed opertae conscia culpae
cuncta pavet tacitasque putat sentire sorores,
namque ut virgineo stetit in grege durus Achilles
exsolvitque rudem genetrix digressa pudorem,
565
protinus elegit comitem, quamquam omnis in illum
turba coit, blandeque novas nil tale timenti
admovet insidias: illam sequiturque premitque
improbus, illam oculis iterumque iterumque resumit.
nunc nimius lateri non evitantis inhaeret,
570
nunc levibus sertis, lapsis nunc sponte canistris,
nunc thyrso parcente ferit, modo dulcia notae
fila lyrae tenuesque modos et carmina monstrat
Chironis ducitque manum digitosque sonanti
infringit citharae, nunc occupat ora canentis
575
et ligat amplexus et mille per oscula laudat.
illa libens discit, quo vertice Pelion, et quis
Aeacides, puerique auditum nomen et actus
adsidue stupet et praesentem cantat Achillem.
ipsa quoque et validos proferre modestius artus
580
et tenuare rudes attrito pollice lanas
demonstrat reficitque colos et perdita dura
54
pensa manu; vocisque sonum pondusque tenentis,
quodque fugit comites, nimio quod lumine sese
Agat et in verbis intempestivus anhelet,
585
miratur: iam iamque dolos aperire parantem
virginea levitate fugit prohibetque fateri,
sic sub matre Rhea iuvenis regnator Olympi
oscula securae dabat insidiosa sorori
frater adhuc, medii donec reverentia cessit
590
sanguinis et versos germana expavit amores.
Tandem detecti timidae Nereidos astus.
lucus Agenorei sublimis ad orgia Bacchi
stabat et admissum caelo nemus: huius in umbra
alternam renovare piae trieterida matres
595
consuerant scissumque pecus terraque revulsas
ferre trabes gratosque deo praestare furores,
lex procul ire mares: itcrat praecepta verendus
ductor, inaccessumque viris edicitur antrum,
nec satis est: stat fine dato metuenda sacerdos
600
exploratque aditus, ne. quis temerator oberret
agmine femineo, tacitus sibi risit Achilles,
illum virgineae ducentem signa catervae
55
magnaque difficili solventem bracchia motu —
et sexus pariter decet et mendacia matris —
605
mirantur comites, nec iam pulcherrima turbae
Deidamia suae tantumque admota superbo
vincitur Aeacide, quantum premit ipsa sorores.
ut vero e tereti demisit nebrida collo
errantesque sinus hedera collegit et alte
610
cinxit purpureis flaventia tempora vittis
vibravitque gravi redimitum missile dextra,
attonito stat turba metu sacrisque relictis
illum ambire libet pronosque attollere vultus.
talis, ubi ad Thebas vultumque animumque remisit
615
Euhius et patrio satiavit pectora luxu,
serta comis mitramque levat thyrsumque virentem
armat et hostiles invisit fortior Indos.
Scandebat roseo medii fastigia caeli
Luna iugo, totis ubi somnus inertior alis
620
defluit in terras mutumque amplectitur orbem:
consedere chori paulumque exercita pulsu
aera tacent, tenero cum solus ab agmine Achilles
haec secum: ‘quonam timidae commenta parentis
usque feres? primumque imbelli carcere perdes
625
florem animi? non tela licet Mavortia dextra,
non trepidas agitare feras, ubi campus et amnes
Haemonii? quaerisne meos, Sperchie, natatus
promissasque comas? an desertoris alumni
nullus honos? Stygiasque procul iam raptus ad umbras
630
dicor, et orbatus plangit mea funera Chiron?
tu nunc tela manu, nostros tu dirigis arcus
nutritosque mihi scandis, Patrocle, iugales:
ast ego pampineis diffundere brachia thyrsis
et tenuare colus — pudet haec taedetque fateri! —
635
iam scio.quin etiam dilectae virginis ignem
aequaevamque facem captus noctesque diesque
dissimulas. quonam usque premes urentia pectus
vulnera, teque marem — pudet heu! — nec amore probaris
56
?’
Sic ait; et densa noctis gavisus in umbra
640
tempestiva suis torpere silentia furtis
vi potitur votis et toto pectore veros
admovet amplexus; vidit chorus omnis ab alto
astrorum et tenerae rubuerunt cornua Lunae,
illa quidem clamore nemus montemque replevit:
645
sed Bacchi comites, discussa nube soporis,
signa choris indicta putant; fragor undique notus
tollitur, et thyrsos iterum vibrabat Achilles,
ante tamen dubiam verbis solatus amicis:
‘ille ego — quid trepidas? — , genitum quem caerula mater
650
paene Iovi
57
silvi nivibusqu immisi alendu Thessalici
s ne eg ho cultu au foed subisse tegmin
a n prim t vis in
58
n litor : ces i
e propte , ti i pen a man , ti i moll a ges o tympa
n , qu d defl s mag o nur s addi a pont ? qu
655
59
60
61
d gem s ingent s cae o paritu a nepote ? s
d pat r — : an e ig i ferroq e exci a iaceb t Scyr
s t n tumid s ibu t ha c ver a procell s moen
i , qu m sae o m a u conub a pend s fune
r : n n ad o parebim s omn a matri ’ Obstipu
660
t tant s regi a exterri a monstri , quamqu
m ol m suspec a fide , t commin s ips m horru
t t faci s mult m muta a fatenti . qu
63
d facia ? casus e su s fer t ip a paren i
665
seq e sim l iuvenemq e prema , fortass s acerb s hausur
m poena ? t adh c n cor e maneb t il
e d u decept s amo : sil t aeg a premitq e i
m commu e nefa ; un m plac t adde e furt s altric
m socia , precib s qu e vic a duor m adnu
670
i . il a as u taci o raptumq e pudor m surgent
emq e uter m atq e aegros n ponde e mens s occulu
i , plen s don c sta a tempo a met s attul
t t part s ind x Luci a resolvi . I
3
64
amq e p r Aegae s ib t Laert a flex s pupp
675
i , t innumer s mutaba t Cyclad s aurae : i
m Par s Olearosq e laten ; i m radit r al a Lemn
s t a ter o decresc t Bacchi a Naxo , an
e ocul s crescen e Samiam Delos opacat
aequor: ibi e celsa libant carchesia puppi
680
responsique fidem et verum Calchanta precantur.
65
66
67
68
audiit Arquitenens Zephyrumque e vertice Cynthi
impulit et dubiis pleno dedit omina velo.
it pelago secura ratis: quippe alta Tonantis
iussa Thetin certas fatorum vertere leges
685
arcebant aegram lacrimis ac multa timentem,
quod non erueret pontum ventisque fretisque
omnibus invisum iam tunc sequeretur Ulixem.
Frangebat radios humili iam pronus Olympo
Phoebus et Oceani penetrabile litus anhelis
690
promittebat equis, cum se scopulosa levavit
Scyros; in hanc totos emisit puppe rudentes
dux Laertiades sociisque resumere pontum
imperat et remis Zephyros supplere cadentes.
accedunt iuxta, et magis indubitata magisque
695
Scyros erat placidique super Tritonia custos
litoris, egressi numen venerantur amicae
Aetolusque Ithacusque deae. tunc providus heros,
hospita ne subito terrerent moenia coetu,
puppe iubet remanere suos; ipse ardua fido
700
cum Diomede petit, sed iam praevenerat arcis
litoreae servator Abas ignotaque regi
ediderat, sed Graia tamen, succedere terris
carbasa, procedunt, gemini ceu foedere iuncto
hiberna sub nocte lupi: licet et sua pulset
705
natorumque fames, penitus rabiemque minasque
dissimulant humilesque meant, ne nuntiet hostes
cura canum et trepidos moneat vigilare magistros.
Sic segnes heroes eunt campumque patentem,
qui medius portus celsamque interiacet urbem,
710
alterno sermone terunt; prior occupat acer
Tydides: ‘qua nunc verum ratione paramus
scrutari? namque ambiguo sub pectore pridem
verso, quid imbelles thyrsos mercatus et aera
urbibus in mediis Baccheaque terga mitrasque
715
huc tuleris varioque aspersas nebridas auro.
hisne gravem Priamo Phrygibusque armabis Achillem?’
Illi subridens Ithacus paulum ore remisso:
‘haec tibi, virginea modo si Lycomedis in aula est
fraude latens, ultro confessum in proelia ducent
720
Peliden; tu cuncta citus de puppe memento
ferre, ubi tempus erit, clipeumque his iungere donis,
qui pulcher signis auroque asperrimus;hasta
69
hae
70
sa erit tecu litu bonu adsi Agyrte occulta
mqu tuba tacito adporte i usus.
725
t atqu ips portaru i limin rege cerni
e ostens pace praefatu oliva ‘
‘magna reor pridemqu tua perveni a aure fam
truci belli regu placidissime quo nun Europa
mqu Asiamqu quatit s nomin fort
730
perlat ducum Adi quibu ulto Atrides hi
tibi que tant meliore stirp creavi
magnanimu Tydeus Ithaci eg ducto Ulixes caus
via — metua qui eni tib cunct fateri cu
Graiu notaqu fid celeberrimu unu 3 — explorar
735
71
72
73
aditu invisaqu litor Troiae
quidv parent. medi sermon intercipi ille ‘
‘adnueri Fortuna precor dextriqu secunden ist
dei nun hospiti me tect piumqu inlustrat
larem. simu intr limin ducit
740
mora ia mensa famulari turb torosqu instrui
t intere vis perlustra Ulixe scrutatu
rqu domum s qu vestigi magna virgini
au dubi facie suspect figura porticibu
squ vagi erra totosqu penates
745
miretur adit velu ill cubili praeda indubitat
tenen mut legi arv Moloss venato
r videa done su frondibu hoste porrectu
somn positosqu i caespit dentes
Rumo i arcan iamdudu perstrepi aula
750
qu fid domus veniss Pelasgu ductore
Graiamqu rate sociosqu receptos
iur
74
paven aliae se vi nov gaudi cela Pelide
avidusqu novo heroa e arm ve
tali vidiss cupit iamqu atri ferven
755
strepit e pict discumbitu auro cu
pate ir iube nata comitesqu pudica nataru
m subeunt quale Maeotid ripa cu
Scythica rapuer domo e capt Getaru moeni
a sepositi epulantu Amazone armis
760
ver intentu vultu a pector Ulixe perlibra
visu se no inlataqu fallun
75
e extempl latui mensur iacentum
at tamen erectumque genas oculisque vagantem
nullaque virginei servantem signa pudoris
765
defigit comitique obliquo lumine monstrat,
quod nisi praecipitem blando complexa moneret
Deidamia sinu nudataque pectora semper
exsertasque manus umerosque in veste teneret
et prodire toris et poscere vina vetaret
770
saepius et fronti crinale reponeret aurum,
Argolicis ducibus iam tunc patuisset Achilles.
Ut placata fames epulis bis terque repostis,
rex prior adloquitur paterisque hortatur Achivos:
‘invideo vestris, fateor, decora inclita gentis
775
Argolicae, coeptis: utinam et mihi fortior aetas,
quaeque fuit, Dolopas eum Scyria litora adortos
perdomui fregique vadis, quae signa triumphi
vidistis celsa murorum in fronte, carinas!
saltem si suboles, aptum quam mittere bello —
780
nunc ipsi viresque meas et cara videtis
pignora: quando novos dabit haec mihi turba nepotes?’
dixerat, et sollers arrepto tempore Ulixes:
‘ haud spernenda cupis; quis enim non visere gentes
785
innumeras variosque duces atque agmina regum
ardeat? omne simul roburque decusque potentis
Europae meritos ultro iuravit in enses.
rura urbesque vacant, montes spoliavimus altos,
omne fretum longa velorum obtexitur umbra;
77
790
tradunt arma patres, rapit inrevocata iuventus,
non alias umquam tantae data copia famae
fortibus aut campo maiore exercita virtus.’
aspicit intentum vigilique haec aure trahentem,
cum paveant aliae demissaque lumina flectant,
795
atque iterat: ‘quisquis proavis et gente superba,
quisquis equo iaculoque potens, qui praevalet arcu,
omnis honos illic, illic ingentia certant
nomina: vix timidae matres aut agmina cessant
virginea; a! multum steriles damnatus in annos
800
invisusque deis, si quem haec nova gloria segnem
praeterit.’ exisset stratis, ni provida signo
Deidamia dato cunctas hortata sorores
liquisset mensas ipsum complexa, sed haeret
respiciens Ithacum coetuque novissimus exit.
805
ille quidem incepto paulum ex sermone remittit,
pauca tamen iungens: ‘at tu tranquillus in alta
pace mane carisque para conubia natis,
quas tibi sidereis divarum vultibus aequas
fors dedit, ut me olim tacitum reverentia tangit!
810
is decor et formae species permixta virili.’
occurrit genitor: ‘quid si aut Bacchea ferentes
orgia, Palladias aut circum videris aras?
et dabimus, si forte novus cunctabitur auster.’
excipiunt cupidi et tacitis spes addita votis.
815
cetera depositis Lycomedis regia curis
tranquilla sub pace silet, sed longa sagaci
nox Ithaco, lucemque cupit somnumque gravatur.
vixdum exorta dies et iam comitatus Agyrte
Tydides aderat praedictaque dona ferebat.
820
nec minus egressae thalamo Scyreides ibant
ostentare choros promissaque sacra verendis
hospitibus, nitet ante alias regina comesque
Pelides: qualis Siculae sub rupibus Aetnae
Naidas Ennaeas inter Diana feroxque
825
Pallas et Elysii lucebat sponsa tyranni,
iamque movent gressus thiasisque Ismenia buxus
signa dedit, quater aera Rheae, quater enthea pulsant
terga manu variosque quater legere recursus.
tunc thyrsos pariterque levant pariterque reponunt
830
multiplicantque gradum, modo quo Curetes in actu
quoque pii Samothraces eunt, nunc obvia versae
pectine Amazonio, modo quo citat orbe Lacaenas
Delia plaudentesque suis intorquet Amyclis.
tunc vero, tunc praecipue manifestus Achilles
835
nec servare vices nec bracchia iungere curat;
tunc molles gressus, tunc aspernatur amictus
plus solito rumpitque choros et plurima turbat.
sic indignantem thyrsos acceptaque matris
tympana iam tristes spectabant Penthea Thebae.
840
Solvuntur laudata cohors repetuntque paterna
limina, ubi in mediae iamdudum sedibus aulae
munera virgineos visus fractura locarat
Tydides, signum hospitii pretiumque laboris:
hortaturque legant, nec rex placidissimus arcet.
845
heu simplex nimiumque rudis, qui callida dona
Graiorumque dolos variumque ignoret Ulixem
! hic aliae, quas sexus iners naturaque ducit,
aut teretes thyrsos aut respondentia temptant
tympana, geminatis aut nectunt tempora limbis:
850
arma vident magnoque putant donata parenti,
at ferus Aeacides, radiantem ut comminus orbem,
caelatum pugnas — saevis et forte rubebat
bellorum maculis — adclinem conspicit hastae,
infremuit torsitque genas, et fronte relicta
855
surrexere comae; nusquam mandata parentis,
nusquam occultus amor, totoque in pectore Troia est.
ut leo, materno cum raptus ab ubere mores
accepit pectique iubas hominemque vereri
edidicit nullasque rapi nisi iussus in iras,
860
si semel adverso radiavit lumine ferrum,
eiurata fides domitorque inimicus: in illum
prima fames, timidoque pudet servisse
78
magistro.
ut vero accessit propius luxque aemula vultum
reddidit et simili talem se vidit in auro,
865
horruit erubuitque simul, tunc acer Ulixes
admotus lateri summissa voce: ‘quid haeres?
scimus,’ ait, ‘tu semiferi Chironis alumnus,
tu caeli pelagique nepos, te Dorica classis,
te tua suspensis exspectat Graecia signis,
870
ipsaque iam dubiis nutant tibi Pergama muris,
heia, abrumpe moras: sine perfida palleat Ide,
et iuvet haec audire patrem, pudeatque dolosam
79
sic pro te timuisse Thetin.’ iam pectus amictu
laxabat, cum grande tuba sic iussus Agyrtes
875
insonuit: fugiunt disiectis undique donis
implorantque patrem commotaque proelia credunt,
illius intactae cecidere a pectore vestes,
iam clipeus breviorque manu consumitur hasta, —
mira fides! — Ithacumque umeris excedere visus
880
Aetolumque ducem: tantum subita arma calorque
Martius horrenda confundit luce penates,
immanisque gradu, ceu protinus Hectora poscens,
stat medius trepidante domo: Peleaque virgo
quaeritur, ast alia plangebat parte retectos
885
Deidamia dolos, cuius cum grandia primum
lamenta et notas accepit pectore voces,
haesit et occulto virtus infracta calore est.
demittit clipeum regisque ad lumina versus
attonitum factis inopinaque monstra paventem,
890
sicut erat, nudis Lycomedem adfatur in armis:
‘me tibi, care pater, — dubium dimitte pavorem! —
me dedit alma Thetis: te pridem tanta manebat
gloria; quaesitum Danais tu mittis Achillem,
gratior et magno, si fas dixisse, parente
895
et dulci Chirone mihi. sed corda parumper
huc adverte libens atque has bonus accipe voces:
Peleus te nato socerum et Thetis hospita iungunt,
adlegantque suos utroque a sanguine divos.
unam virgineo natarum ex agmine poscunt:
900
dasne? an gens humilis tibi degeneresque videmur?
non renuis; iunge ergo manus et concipe foedus
atque ignosce tuis. tacito iam cognita furto
Deidamia mihi; quid enim his obstare lacertis,
qua potuit nostras possessa repellere vires1?
905
me luere ista iube; pono arma et reddo Pelasgis
et maneo, quid triste fremis? quid lumina mutas?
iam socer es’ — natum ante pedes prostravit et addit:
‘ iamque avus: immitis quotiens iterabitur ensis!
turba sumus.’ tunc et Danai per sacra fidemque
910
hospitii blandusque precum compellit Ulixes,
ille, etsi carae comperta iniuria natae
et Thetidis mandata movent prodique videtur
depositum tam grande deae, tamen obvius ire
tot metuit fatis Argivaque bella morari;
915
fac velit: ipsam illic matrem sprevisset Achilles,
nec tamen abnuerit genero se iungere tali:
vincitur, areanis effert pudibunda tenebris
Deidamia gradum, veniae nec protinus amens
credit et opposito genitorem placet Achille.
920
Mittitur Haemoniam, magnis qui Pelea factis
impleat et classem comitesque in proelia poscat,
nec non et geminas regnator Scyrius alnos
deducit genero viresque excusat Achivis.
tunc epulis consumpta dies, tandemque retectum
925
foedus et intrepidos nox conscia iungit amantes.
80
Illius ante oculos nova bella et Xanthus et Ide
Argolicaeque rates atque ipsas cogitat undas
auroramque timet: cara cervice mariti
fusa novi lacrimas iam solvit et occupat artus.
930
‘aspiciamne iterum meque hoc in pectore ponam,
Aeacide? rursusque tuos dignabere partus?
an tumidus Teucrosque lares et capta reportans
Pergama virgineae noles meminisse latebrae?
quid precer, heu! timeamve prius? quidve anxia mandem,
935
cui vix flere vacat? modo te nox una deditque
inviditque mihi! thalamis haec tempora nostris?
hicne est liber hymen? o dulcia furta dolique,
o timor! abripitur miserae permissus Achilles,
i — neque enim tantos ausim revocare paratus. —
940
i cautus, nec vana Thetin timuisse memento,
i felix nosterque redi! nimis improba posco:
iam te sperabunt lacrimis planctuque decorae
Troades optabuntque tuis dare colla catenis
et patriam pensare toris aut ipsa placebit
945
Tyndaris, incesta nimium laudata rapina,
ast egomet primae puerilis fabula culpae
narrabor famulis aut dissimulata latebo.
quin age, duc comitem; cur non ego Martia tecum
signa feram? tu thyrsa
81
manu Baccheaque mecum
950
sacra, quod infelix non credet Troia, tulisti.
attamen hunc, quem maesta mihi solacia linquis,
82
hunc saltem sub corde tene et concede precanti
hoc solum, pariat ne quid tibi barbara coniunx,
ne qua det indignos Thetidi captiva nepotes.’
955
talia dicentem non ipse immotus Achilles
solatur iuratque fidem iurataque fletu
spondet et ingentes famulas captumque reversus
Ilion et Phrygiae promittit munera gazae.
inrita ventosae rapiebant verba procellae.
960